“Kitap okumak sinir sistemimizi nasıl regüle eder? Bize ne gibi faydaları vardır?” konularında bilgilendikçe, okumaya ayırdığım zamanlar konusunda daha da dikkatli olduğumu görüyorum. Belki bana ilham veren bu bilgiler, okuma süremi uzatmaya yardım edenler, size de yardımcı olur diye burada da bahsetmek istedim.

Ben dünyanın etrafımda yavaşça silinip gitmesine vesile iyi bir kitaba gömülme hissini neredeyse her şeyden çok seviyorum. O zamanlarda nefesim yavaşlıyor, omuzlarım gevşiyor ve zihnimin arka planındaki o iç konuşma sessizleşiyor. Çünkü kitaplar sadece zihni uyarmakla kalmıyorlar, bedenimin genelinde fizyolojik değişimleri de tetikliyor.

Adam Phillips “Kaçırdıklarımız” kitabında ise “bir kitap sizi neyin içinden çekip çıkarıyor?” diye sorar. Bu kitap sizi neyden kurtarıyor? Yalnızca bir inançtan değil, hangi haleti ruhiyeden kurtarıyor? Bir durun ve bu soruyu hatırım için düşünün. Bir de bu açıdan bakalım konuya.

Bu okuma anlarında olan şey, eğlence ya da öğrenmenin çok ötesine taşıyor bizi, biz de sanki bunu içgüdüsel olarak biliyoruz. Okumak her şeyden önce rahatlatıcıdır; birçok insan da bunu aşırı uyarılmış çağımıza karşı bir denge unsuru hayatlarına bilinçli olarak dahil eder.

Peki ama kitap okurken tam olarak ne oluyor? Bir kitabı bu kadar onarıcı hissettiren şey nedir, yüzeyin altında neler oluyor, süreç nasıl işliyor?

Bir kere okumak nörokimyamızı gerçek zamanlı olarak değiştiriyor. Okumak sadece sayfadaki kelimeleri çözmek değildir, kalp atış hızımızdan hormon düzeylerimize kadar pek çok şeyi etkileyen karmaşık bir nörokimyasal süreç başlatıyor.

Okumanın nörobiyolojisi

Okumak, insan beynindeki en eski devrelerden bazılarını kullanıyor. Evrimsel tarihimizin büyük kısmında sürekli “okuyorduk” ama kitapları değil, çamurdaki hayvan izlerini, bulutlardaki fırtına işaretlerini, yaprak hışırtısındaki tehlike sinyallerini... Atalarımız bu doğal örüntüleri çözebildikleri için hayatta kaldılar; çözemeyenler çok daha hızlı öldüler.

Bir kitabı her açtığımızda eriştiğimiz şey işte bu kadim örüntüden gelen tanıma sistemi aslında. Yazılı dil yalnızca yaklaşık 5.000 yıl önce ortaya çıktığını hepimiz biliyoruz değil mi? Evrimsel ölçekte baktığımızda oldukça yakın bir zaman bu, ve beynimizin okumaya özel devreler geliştirmesi için yeterli zaman olmadığını da söylüyor bu bilgi. Bunun yerine, atalarımızı vahşi doğada hayatta tutan sinir ağlarını yeniden amaçlandırdık. Nörobilimci Stanislas Dehaene buna “nöronal geri dönüşüm hipotezi” diyor.

Siz okurken, beyninizin görsel sistemi harf şekillerini tanıyor ve onları kelimelere dönüştürüyor. Dil ağları bu kelimeleri bellekte depolanmış anlamlarla eşleştiriyor. Dikkat sistemleri anlatının akışında kalmanızı sağlaması; bellek sistemleri ise yeni bilgiyi mevcut bilgiyle bütünleştiriyor. Birden çok beyin bölgesi koordineli biçimde birlikte çalışıyor böylece.

Bu süreç, tüm sinir sisteminizi başka bir duruma geçirir. Dijital medyanın talep ettiği parçalı dikkatin aksine, okuma tek bir bilgi akışına sürdürülebilir odaklanma gerektirir. Tam burada UCSF ve UC Berkeley'de yapılmış bir araştırmayı paylaşmak istiyorum. Fareler üzerinde yapılan deneyde görmüşler ki, seyrek pratik yapan ve daha az ödül alan fareler, sık pratik yapan ve daha çok ödül alanlar kadar hızlı öğrenebilmiş. Yani “Toplam öğrenme miktarı sayıya değil, zamana göre belirlenir.” Bu araştırmaya göre anlıyoruz ki; okuma pratiğinin çok fazla zaman alması gerekmiyor, sadece “gerçek” olması gerekiyor.

Öğrenmeye çalıştığımız yada okuduğumuz her neyse, o sırada verdiğiniz dikkatin kalitesi çok önemli. Yani görev sırasında ne kadar kaliteli dikkat verdiğiniz ve beyninize az önce ne olduğunu hesaplaması için tekrarlar arasında yeterli zamanı verip vermediğiniz önemli. Böylece bu araştırma sayesinde anlıyoruz ki dikkatsiz ve otopilotta hallerimiz okuma vesilesiyle dönüşmeye başlıyor bu da sadece okuma konusunda değil başka bir sürü konuda hayattaki en kıymetli aracımız olan dikkati tekrar kazanmamıza yardımcı oluyor.

Bununla birlikte beyniniz, kurgusal deneyimleri gerçek yaşam için düşük riskli bir prova gibi işler. Bu odaklanmış dikkat, otonom sinir sisteminizi sempatik “savaş-kaç” durumundan parasempatik “dinlen ve sindir” durumuna doğru aktif biçimde kaydırır. Bu sırada ölçülebilir fizyolojik değişimler yaşarsınız: kalp atışınız yavaşlar, nefesiniz derinleşir ve daha düzenli hale gelir, kas gerginliğiniz azalır.

Kurgu okuduğumuzda ise daha da özgül bir şey olur. Beyin görüntüleme çalışmaları, deneyimleri okumakla o deneyimleri gerçekten yaşamak arasında benzer sinir bölgelerinin aktive olduğunu gösteriyor. Ormanda koşmayı anlatan bir sahneye denk geldiğinizde, motor korteksiniz sanki gerçekten hareket ediyormuşsunuz gibi aktive olur. Bir karakterin duygusal acısını okuduğunuzda, empati ve duygusal işlemleme ile ilişkili beyin bölgeleri, sanki gerçek bir olaya tanıklık ediyormuşsunuz gibi tepki verir.

Bu simülasyon, “bedenlenmiş okuma” (embodied reading) dediğimiz deneyimi doğurur; hikâyeler gerçek hayattaki senaryolar için bir pratik alanı sağlar. Beyniniz, kurgusal deneyimleri gerçek yaşamın düşük riskli provası gibi işler ve bu da sayfanın ötesinde benzer durumlar ortaya çıktığında devreye girebilecek sinir yollarını güçlendirir.

Okumayı daha onarıcı hale getirmenin 5 yolu

Sadece herhangi bir kitabı herhangi bir zamanda elinize almanın ötesine geçmek isterseniz (ki bu bile harika bir başlangıç), okumanın sakinleştirici etkisini basit stratejilerle bilinçli biçimde artırabilirsiniz.

1) Farklı türlerde içerik okuyun

Kurgu dışı metinler analitik beyin ağlarını çalıştırırken, kurgu aktif problem çözmeden daha kolay uzaklaşmanızı sağlıyor. Kurgu okumaları sırasında devreye giren hayal gücü, stres ve kaygıdan en bütünlüklü molalardan birini sunar. Ben yıllarca psikanaliz, psikoloji ve kişisel gelişim kitaplarından başka kitaplar okumayı reddettim. Kurmaca okumanın vakit kaybı gibi geldiği yıllarım hiç de azımsanamaz. Pandemi sayesinde çok susamış ve aşkla kurmacalara geri döndüğüm halimden gerçekten çok memnunum.

2) Okuma zamanını stratejik seçin

Okumanın faydalarını günün her saatinde alabilirsiniz; ama doğru zamanlama bu etkiyi artırır. Örneğin, yatmadan önce okumak stres hormonlarını azaltır ve parasempatik sinir sistemini aktive ederek beyninizi uykuya hazırlar. Ne zaman okursanız okuyun, kitaba gerçekten dalabilmek için kendinize yeterli zaman tanıyın, sayfaları aceleyle geçmek istemezsiniz değil mi?

3) Okuma ritüelleri oluşturun

Düzenli bir okuma rutini kurmak, aynı yer, aynı saat, belki aynı “okuma öncesi” hazırlık ve bunu küçük bir keyif anına dönüştürmek, hem okumaya yer açmanızı kolaylaştırır hem de bu faydalara tutarlı şekilde erişmenizi sağlar. Ben okumaya mutlaka her gün zaman ayırıyorum ve bunu yaparken telefonumu mutlaka başka odada bırakıyorum. Hatta kafam çok fazla işle meşgul olduğu zamanlarda bir de saat kuruyorum ki yarım saat ya da 1 saat dolmadan okumanın başından kalkmayayım diye. Bu yazıda uzun uzun anlatmıştım.

Konsantre Olamıyorum, Galiba ...

4) Okumayı zihinsel durumunuza göre seçin

Kaygılı hissediyorsanız, ağır ve karmaşık edebi kurgu bunaltıcı gelebilir. Daha hafif bir şeyle başlayın. Sinir sisteminiz sakinleştikçe, farklı beyin ağlarını yeni biçimlerde çalıştıran daha zorlayıcı metinlere geçebilirsiniz. Kitapları okumanın beyinde yarattığı etkinin yoğunluğu dinleme ile kıyaslanamaz fakat okuma çok zorluyorsa sesli kitaplar dinleyerek konsantre olmayı deneyebilirsiniz.

5) Merakınızı takip edin

Okumanın stres azaltıcı etkisi, zorla odaklanmaktan çok, tam bir dalma haliyle ilgilidir. Bir kitapla bağ kuramıyorsanız bırakın ve gerçekten merak duyduğunuz başka bir şeye geçin.

Okumak, sinir sistemi regülasyonu için sahip olduğumuz en gelişmiş ama aynı zamanda en erişilebilir araçlardan biridir. Sürekli uyarılma ve çalınmış dikkat çağında, kitaplar çok kıymetli bir şey sunuyor: beyninizi aynı anda hem uyaran hem de bedeninizi sakinleştiren bir etkinlik.

O yüzden bir dahaki sefere iyi bir kitapla baş başa kaldığınızda şunu bilin: Beyninizin evrimsel olarak çok iyi yaptığı bir şeyi yapıyorsunuz ve sinir sisteminize reset atıp yeniden şarj olması için tam da ihtiyaç duyduğu şeyi veriyorsunuz.

Yazının bundan sonrası hesabım için katkı sağlayanlar için. Adam Philips’in “Kaçırdıklarımız” kitabı sayesinde “kitaplar sizi neyin içinden çekip çıkarıyor?” üstüne çıkarımlarımı yazdım. Bu mecradaki yazılarımı okuyarak ya da sahiplenerek desteklerinize tekrar çok çok teşekkür ederim.

1Yazıyı yazarken yararlandığım bilimsel kaynaklar

Read more

Ben çok alıştım her ay bir kere Eren Hanım ile zoomda buluşup çevirdiği kitaplar üzerine konuşmaya. Çevirilerini, çeviri yapma sürecini ve kitaplar dünyasına dair görüşlerini dinlemeye de bayıldım zaten.

Buluşma öncesi yazdığım Sinekkuşu İncelemesini aşağıdaki linkte bulabilirsiniz.

İyi izlemeler ve okumalar,

ilkgün

Sinekkuşu İncelemesi

Kitap hayatıma çok büyülü bir Konya inzivasında, katılımcılardan güzel bir kadının sabah akşam gerçekleştirdiğimiz çemberlerimizde kitaptan bölümler okuması ve kitabın içeriğinden bahsetmesiyle girdi. Tüm inziva katılımcıları olarak kitabı merak etmemiz, beraber okumaya karar vermemiz, benim ruhumun bu kitap ile yumuşacık ve zerafetle sarıp sarmalanması, üstüne bir de çevrimeni Eren hanım ile sohbet etme kararımız süresince hep çok tatlı tesadüfler yaşadım. Tesadüfler üzerine inşa edilmiş Sinekkuşu’nun hayatımda belirmesinin de tesadüf olmadığını kalpten biliyorum.

Gelin kitabın yazarı Sandro Veronesi’i tanıyarak başlayalım

1959 yılında Floransa’da doğmuş olan Sandro Veronesi ile Sinekkuşu vesilesiyle tanışmış oldum ve bu analizi yazma sürecimdeki okumalarımdan, araştırmalarımdan anladığım kadarıyla çağdaş İtalyan edebiyatının en görünür ve en çok tartışılan yazarlarından biri olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim. Bu, kendisinin dokuzuncu romanı. Birçok alanda yazan yazar, İtalya’da her yeni romanıyla daha da büyük beğeni topluyor belli ki. Sinekkuşu, Corriere della Sera tarafından yılın en iyi kitabı seçilmiş ve dünya çapında da büyük ilgi görmüş bir kitap. Tüm bunları, romanı okurken hissettiğim harika ve rahatlatıcı duyguyu, kariyerinin zirvesinde deneyimli bir yazarın elinde aktığı için hissetttiğimi söylemem lazım.

Beni, hayatı ile ilgili çok şaşırtan detaylara da temas ettim, mesela Floransa Üniversitesi’nde mimarlık eğitimi almış olması. Romanlarının titiz kurgusunda, kahramanlarının inşasında ve mekan tasvirlerinde kendini çok net hissettiriyor değil mi kendisinin mimar oluşu? Hatta mimar olduğunu öğrendiğimde ‘tabii yaaaa’ dedim. Bütün o mimari konulu detaylar başka türlü bu kadar zerafetle kitaba dahil edilemezdi.

Veronesi romancılığının yanı sıra gazetecilik ve yayıncılıkla da uğraşıyor , İtalya’nın en prestijli edebiyat ödülü olan Strega Ödülü‘nü iki kez kazanan nadir yazarlardan olması onun tüm dünya tarafından tanınmasını sağlamış. İlk olarak 2006’da “Caos calmo” ile, ikinci kez ise 2019’da yayımlanan Sinekkuşu (Il colibrì) almış bu ödülü. Yazarın eserleri genellikle aile bağları, kayıp, yas ve insanın zorlu hayat koşulları karşısındaki direnç temaları etrafında şekilleniyor.

Kitabın özetine gemeden önce kitabı soluksuz ve merakla okuduğumu ve aşağıdaki yazının “spoiler” içerdiğini belirtmeliyim.

Sinekkuşu, Marco Carrera’nın 1960’lardaki çocukluğundan 2030’daki ölümüne kadar olan hayat hikâyesini anlatıyor. Ebeveynleri, kardeşleri, eşi, sevgilisi, kızı ve torunu, ergenlik çağındaki bir arkadaşı ve bir psikiyatrist gibi önemli roller hayatımıza girip çıkıyor kitap boyunca, ancak rolleri genellikle Marco ile ilişkili olarak veya onun bakış açısından tanıyoruz. Marco kendini her şeyden önce bir hayatta kalan, “çok fazla acının yoğunlaştığı” noktalara karşı koyan ve bunları aşan biri olarak görüyor kitap boyunca.

Sinekkuşu’nun, adını da aldığı başkahramanı Marco Carrera‘nın 1960’lardan başlayıp 2030’lara kadar uzanan, trajedilerle ve eşzamanlılıklarla dolu hayat hikayesine tanık oluyoruz kitap boyunca. Roman, doğrusal olmayan bir zaman diziniyle ilerliyor; mektuplara, e-postalara, envanterlere ve telefon konuşmalarına tanık ediyor bizi ve çok alışılmadık bir kurgunun içine sokuyor.

Sinekkuşu aslında Marco’nun lakabı. Marco’ya bu lakabı, çocukluğunda büyüme hormonu eksikliği nedeniyle yaşıtlarından küçük kaldığı için annesi takmış. Daha sonra bu isim, Marco’nun hayatındaki değişimlere karşı “olduğu yerde kalmak için” gösterdiği muazzam enerjinin bir metaforuna da dönüşüyor. Kitabın en önemli bölümlerinden biri olan 19 Aralık 2018 tarihli mektupta Luisa, Marco'ya neden gerçek bir sinekkuşu olduğunu açıklar: Luisa, Marco'nun çevresindeki dünya ve zaman değişirken kendisini ve dünyayı durdurabilme, hatta geri geri uçan bir sinekkuşu gibi zamanda yükselip kaybettiğini yakalama yeteneğine hayranlık duyar:

Kitabı Sinekkuşu etrafında incelediğimizde aslında bir çeşit özetine de ulaşmış oluyoruz. Mesela Luisa, 21 Ocak 2005 tarihli mektubunda, bir arkadaşının getirdiği Aztek sergisi hakkındaki makaleden bahseder Marco’ya. Makalede Aztek inanışına göre savaşlarda ölen savaşçıların ve kurban edilenlerin dört yıl boyunca güneşle birleştiği, ancak dört yıl sonra sinekkuşuna ya da kelebeğe dönüştükleri anlatılmaktadır. Luisa, Azteklerin kahramanca ölümden sonraki en büyük tatmini sinekkuşu olmakta bulduklarını okuduğunda "yüreğinin çatladığını" ve bu bilginin kendisini Marco'ya yazmaya ittiğini belirtir.

Kitapta karakterler tek tek değil, birbirlerinin etrafında konumlanıyorlar, olaylar hiç doğrusal akmıyor, odalar/koridorlar gibi birbirine açılıyorlar, envanterler ve nesneler sadece dekorlar değiller, hafıza taşıyıcıları gibi davranıyorlar, formdaki farklı belge türleri romanı adeta bir yaşam arşivine dönüştürüyor.
Bu okuma, “Veronesi mimar olduğu için mekânı iyi kuruyor” demekten ötesini sağlıyor sanki bize. Romanın resmi tanıtımında ve eleştirilerde, parçalı ama taşıyıcı bir yapı kurduğunu okuyoruz ve Veronesi kendisi de bunu böyle ifade ediyor. 2019 yılında İtalyan edebiyat dergisi Mangialibri ile yaptığı röportajda, hikayeyi doğrudan anlatmamaya karar vermesinin çok özel nedenleri olduğunu söylemiş: kronolojinin zulmünü yıkmak (“ma di scardinare la tirannide della cronologia”) diye tanımlamış. “Anlatım açısından, Sinekkuşu’nda birçok zaman diliminde ve farklı bir sırayla çalışmak zor oldu mu?”sorusuna da şöyle cevap vermiş.

Veronesi’nin verdiği bu röportajda zaman sıçramalarının yalnızca modern bir kurgu tercihi olmadığını; acının okura nasıl verileceğine dair bilinçli bir etik seçim olduğunu okuyoruz. Trajediler lineer bir sırayla dizilseydi hem karakter hem okur için neredeyse katlanılmaz olabilecek yoğunluk, parçalı yapı sayesinde sindirilebilir, yankılanabilir ve daha derinden hissedilebilir hale gelmiş oluyor.

Aile trajedileri kitabın büyük bir kısmında yankılanıyor ve kitap boyunca Marco’nun hayatındaki ağır kayıplara çok yakından tanık oluyoruz. Kız kardeşi Irene genç yaşta intihar ediyor/boğuluyor. Erkek kardeşi Giacomo ile arası açılıyor ve kardeşi Amerika’ya göç ediyor. Ebeveynleri Letizia ve Probo, uzun ve mutsuz bir evliliğin ardından kanserden ölüyorlar....

Alışılmadık ilişki kurguları da var kitapta. Mesela Marco, bir uçak kazasından son anda kurtulmalarıyla başlayan kader birliği üzerine Marina ile evleniyor ancak bu evlilik yalanlar ve aldatmalarla sarsılıyor Öte yandan, hayatı boyunca Luisa Lattes‘e karşı platonik, mektuplara dayalı bir aşk beslesi ve Marco’nun, acı çekmesinin nedenini “hayatındaki tüm kadınların [...] çeşitli psikoterapistlerin eline düşmesi” olarak görmesi kitapta sık sık temas ettiğimiz yerler. Psikoterapistleri psikiyatristlerden ayırmaya özen gösterirken , Marina’nın terapisti Carradori’nin bir noktada ona söylediği satırları buraya aktarmadan edemeyeceğim, çünkü Marco’nun asıl sorunu ikisi de değil: “Psikoterapistlerle de bir sorunun yok, inan bana.” der. Marco’nun sorunu, kendini bir hayatta kalan olarak görmesi ve her ne pahasına olursa olsun kendini korumaya devam etmesi gerektiğini hissetmesidir; Luisa, 8 Ağustos 2005 tarihli mektubunda doğrudan Raymond Carver’ın “Sinekkuşu” şiirinden bir bölüm alıntılar:

Sandro Veronesi’nin Sinekkuşu romanı, sadece başlığındaki kuş metaforuyla değil, hayatın durağanlığı, trajedinin merkezinde kalma ve nesnelerle kurulan bağlar üzerine kurulu pek çok katmanlı metaforla örülü. Kitapta şahane metaforlar var ve onlardan bahsetmeden bu tam bir inceleme yazısı olmayacaktır.

Adel’in Sırtındaki İp

Romanın en özgün metaforlarından biri, Marco’nun kızı Adele’nin çocukken sırtından çıkıp en yakın duvara bağlandığına inandığı görünmez bir ip vardır. Bu ip, başlangıçta bir algı bozukluğu gibi görünse de aslında ailevi bağların ve bağımlılığın fiziksel bir temsili bir yere varıyor satırlar aktıkça. Psikoterapist Doktor Nocetti’ye (Sihirbaz Manfrotto) göre bu ip, Adele’yi babasına bağlamaktadır ve onu kaybetme korkusundan doğmuştur. Adele yetişkinliğinde bu ipi kontrol etmeyi öğrenmiş görünse de, ölümü tam da tırmanış yaparken gerçek bir ipin kopmasıyla gerçekleşir. Bu, çocukluktaki o hayali “kopmama” arzusunun trajik bir ironisidir.

Kasırganın Gözü (Duccio Chilleri ve Uğursuzluk)

Marco’nun arkadaşı Duccio’nun (Adı-Lazım-Değil) etrafındakilere uğursuzluk getirdiğine inanılır. Ancak Marco, onunla en yakın temasta olmasına rağmen zarar görmez. Bu durum “Kasırganın Gözü Kuramı” ile açıklanır. Kasırganın tam merkezinde (gözünde) her şeyin süt liman olması gibi, felaketin kaynağına en yakın duran kişi (Marco) bazen en güvenli yerdedir. Bu metafor, Marco’nun hayatı boyunca büyük trajedilerin (uçak kazası, intihar, hastalık) tam ortasında yer alıp nasıl hayatta kaldığını sembolize eder.

Girdap (İntihar ve Yas Noktası)

Bolgheri kumsalındaki “Girdap” (Il Gorgo) adı verilen tehlikeli su noktası, ailenin trajedilerinin odak noktasıdır. Abla Irene’nin burada boğularak ölmesi, girdabı sadece coğrafi bir yer olmaktan çıkarıp ailenin kaçamadığı bir kader ve yas döngüsüne dönüştürür. Daha sonra ebeveynlerinin küllerinin de buraya savrulması, girdabı bir son ve başlangıç noktası haline getirir.

Emmenalgia (Sağlam Durma Acısı)

Luisa’nın mektubunda geçen bu kavram, Yunanca “emmeno” (sağlam duruyorum, sebat ediyorum) kökünden türetilmiştir. Her şey değişirken olduğu yerde kalmaya çalışmanın yarattığı ”sebat etme arzusu ve bu arzunun verdiği hüzün”dür. Bu, sinekkuşu metaforunu tamamlayan bir duygusal durumdur: Değişime direnmek hem bir şifa hem de bir yaradır.

Envanterler ve Mimari Objeler (Eşyanın Masumiyeti)

Kitapta Carrera ailesinin evindeki eşyaların (Le Bambole divanlar, Parentesi lambalar vb.) detaylı listeleri ve babasının oyuncak tren maketleri geniş yer tutar. Marco için nesneler “masumdur” ve artık var olmayan bir hayatın ve ailenin geriye kalan tek somut kanıtlarıdır. Babasının tren maketleri, dış dünyadaki kaosu kontrol edemeyen bir adamın, raylar üzerinde kurduğu kusursuz ve kontrol edilebilir küçük evrendir.

Uçaklar ve Ses Duvarı

Uçaklar, hem bir kurtuluş (Larnaka kazasından son anda inmek) hem de bir kehanet olarak Marco’nun hayatındadır. Bir savaş uçağının Marco’nun başının üzerinde ses duvarını aşması, onun geçici bir an için ailesini korumayı unutup kaçmasına neden olur. Bu olay, insanın en temel korkuları karşısında sergilediği “bencillik” ve “panik” anlarını, yani insan ruhunun kırılganlığını temsil eder.

Yeni İnsan: Miraijin

Torun Miraijin, sadece bir karakter değil, insanlığın evrimindeki bir basamağı temsil eden bir metafordur. Marco’nun tüm bu acıları çekmesinin ve “olduğu yerde durmasının” nihai amacı Miraijin’i yetiştirmektir. Miraijin, eski dünyanın hatalarından arınmış, “dışarıdan içeriye” (Japon tarzı) bakabilen ve dünyayı kurtaracak olan geleceğin insanıdır.

Bu metaforlar üzerinden baktığımızda romanın sadece bir aile dramı değil, aynı zamanda insanın varoluşsal durağanlığı ve zamana karşı direnişi üzerine felsefi bir metin olduğunu görüyoruz.

Daha fazla spoiler vermemek ve kitabın gizemini korumak için bazı kısımları atlıyorum fakat Marco torunu Miraijin‘i (Japonca “Geleceğin İnsanı”) yetiştirmeye odaklanması kitabın en çarpıcı yerlerinden biri bana göre. Miraijin, yeni dünyanın erdemlerini temsil eden, karizmatik ve özel bir karakter olarak tasvir ediliyor. Mirajin’in kurgusu bana Human Design sisteminin 2027’den sonra bizim mutasyonumuzla gelmeye başlayacaklar diye ön gördüğü, 3’ü bir araya geldiğinde aklımızın almayacak şeyleri yapabilme kapasitesinde olacaklarını söylediği RAVE kids’leri hatırlattı ve bununla birlikte yazarın mistik, spiritüel tarafını merak ettirdi bana. Ve roman 2030 yılında, pankreas kanseri olan Marco, sevdiklerinin huzurunda ötanazi yoluyla hayata veda etmesiyle bitiyor.

Sizce Marco Aztek inanışındaki gibi kahramanca mı ölmüştür? Ve ölümünden sonra bir kelebeğe ya da sinekkuşuna dönüşmüş müdür?

Kitabın kaymak gibi akmasını sağlayan çevirmeni EREN CENDEY’e gelecek olursak, kendisi İtalyan Lisesi ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü mezunu bir çevirmen olarak bu zamana kadar 150’den fazla kitap çevirmiş. Ben onu Susanna Tamaro’nun “Yüreğinin Götürdüğü Yere Git” kitabıyla, sonra da Türkiye’yi kasıp kavuran, çoğumuz için spiritüelliğin başlangıcı sayılan Marlo Morgan’ın “Bir Çift Yürek” adlı kitabının çevirmeni olarak tanıdım. 2000’li yılların başında kızı Ege Soley arkadaşım oldu ve onun da vesilesiyle instagramda takip ettikçe hayran kaldım, bu zarif ve sözünü sakınmadan konuşan hanımefendiye, hayattaki varlığına ve duruşuna…

Bir röportajında kütüphanesi olan bir evde, İngiliz Dili ve Edebiyatı eğitimi almış bir annenin, ağırlıklı olarak İngilizce kitap okuyan bir babanın çocuğu olarak büyüdüğünden bahsediyor Eren hanım. ‘Türkçeye bu kadar hakim ve dili bu kadar zarif kullanan bir çevirmen nasıl olunur, tohumları nasıl atılır?’ın bilgisini buradan alıyoruz sanki.

Cendey, geçtiğimiz günlerde İtalyan Büyükelçisi Giorgio Marrapodi tarafından, İtalyan Yıldızı Liyakat Nişanının Şövalyelik rütbesiyle onurlandırdı. Ve bana göre bu ödül sadece üstün başarısı için verilmedi aynı zamanda bir kez daha çevirinin aslında ne kadar önemli olduğunu gösterdi hepimize.

150 den fazla italyanca yapıtı dilimize kazandıran Eren hanımın diğer çevirdiği yazarlar ise Italo Calvino, Cesare Pavese, Valerio Massimo Manfredi, Tiziano Terzani, Alberto Moravia, Dino Buzzati, Elena Ferrante, Marlo Morgan, Daria Bignardi, Margaret Mazzantini, Umberto Eco ve Giancarlo Calligarich.

Eren hanımı instagramda takip etmek isterseniz bu linke tıklayabilirsiniz

Çizme Dergi röportajı için tıklayabilirsiniz.

Mümkün dergi röportajı için tıklayabilirsiniz.

Deniz Yüce Başarır ve Eren Cendey’in enfes Ben Okurum sohbeti için tıklayabilirsiniz

Pandora’nın merakı programına konuk olduğu kayda ulaşmak için tıklayabilirsin

Kitap boyunca bahsedilen şarkıların bir Spotify listesini hazırladım

Sandro Veronesi’nin Sinekkuşu romanında müzik ve belirli şarkılar karakterlerin hayatında ve hikaye kurgusunda önemli bir yer tutuyor. Kitapta adı geçen şarkılar ve sanatçılar şöyle:

Gloomy Sunday (Macar İntihar Şarkısı): Kitapta en geniş yer tutan ve Irene karakteriyle özdeşleşen şarkıdır bu. Şarkının pek çok farklı yorumuna değiniliyor:

Lydia Lunchversiyonu (Irene’nin sürekli dinlediği punk versiyonu) olduğu için listeye onu ekledim.

David Crosby - “Laughing”: Marco’nun ablası Irene odasına daldığında dinlediği, “If I Could Only Remember My Name” albümünden bir parçadır

Sinead O’Connor - “Sacrifice”: Marco ve Luisa’nın Lyon’daki otel odasında, imkansız aşklarını bekaret yeminiyle mühürledikleri sahnede onlara eşlik eden şarkıdır . (Not: Metin bu şarkıyı Sinead O’Connor’ın söylediğini belirtir) .

Fabrizio de André - “La canzone dell’amore perduto” (Yitirilmiş Aşkın Şarkısı): Marco’nun anne ve babasının bitmek bilmeyen mutsuz evliliğini ve birbirlerine bağlılıklarını temsil eden şarkıdır.

Joni Mitchell - “The Wolf That Lives in Lindsey”: Marco’nun kumar tutkusunu ve içindeki “kurt ulumalarını” simgeleyen, *Mingus* albümünde yer alan parçadır.

Yiruma - “River Flows in You”: Miraijin’in piyano çalmayı öğrenirken dinlediği ve çaldığı parçadır.

Fabrizio de André - “Amico fragile”: Kitabın son bölümlerinde iki satırı alıntılanan şarkıdır.

Neil Young - “Don’t Cry No Tears”: Marco’nun ötanazi öncesinde çalmayı düşündüğü ancak sonra vazgeçtiği şarkıdır.

Ayrıca kitapta belirli bir şarkı adı verilmeden şu sanatçı ve grupların müziklerinden de bahsedilmektedir:

Graham Nash: Songs for Beginners albümü.

West Coast Amerikan Müziği: Eagles, Crosby Stills Nash & Young, Poco, Grateful Dead .

İngiliz Grupları: Clash, Cure, Graham Parker & the Rumour, Elvis Costello.

Nick Drake: Irene’nin müzik zevki bağlamında anılır.

Romanda geçen belirli adresler ve yerler

Bildiğiniz gibi her bölüm bir adres ile başlıyor. İster e-posta için bir adres olsun ister şehirlerdeki, yazar bize açık adresler sunuyor.

Roma’daki Adresler

Trieste Mahallesi: Hikayenin merkezinde yer alan bu mahallede, Chiana ve Reno sokaklarının kesiştiği köşedeki binanın birinci katı, Dr. Marco Carrera’nın muayenehanesidir .

Catalani Caddesi 21, 00199 Roma: Marco Carrera’nın Adelino Viespoli adına gelen mektupları aldığı adrestir.

Gian Lorenzo Bernini Meydanı, San Saba: Marco ve Marina’nın evlendikten sonraki ilk “aşk yuvaları” olan iki odalı ev.

Nicoloso da Recco Meydanı: Marco ve Marina’nın Roma manzaralı terası olan sonraki evleri.

Chiarini Caddesi (Piramide Cestia yakınları): Adele’nin gittiği ilk anaokulunun bulunduğu apartman dairesi.

Tor Carbone Caddesi: Tor Marancia’dan ötede, Appia ve Ardeatina arasında yer alan, Adele’nin gittiği ikinci okulun (eski bir villa) adresi.

Colli della Farnesina Caddesi: Psikoterapist Doktor Nocetti’nin (Sihirbaz Manfrotto) muayenehanesi.

Vittorino da Feltre Sokağı: Adele’nin Roma’da gittiği devlet anaokulu.

Boschetto Caddesi: Lufthansa pilotunun Marina ile buluştuğu evi.

Marmorata Sokağı 4, 00153 Roma (Ostiense): Luisa’nın Marco’ya yazdığı mektupları gönderdiği Postrestant adresi.

Floransa’daki Adresler

Savonarola Meydanı 12, 50132 Floransa: Carrera ailesinin ana evi; Marco’nun çocukluğunun geçtiği ve daha sonra babasının Urania koleksiyonunu sakladığı evdir.

Frusa Caddesi 14, 50131 Floransa: Luisa Lattes’in Paris’e taşınmadan önce Floransa’da yaşadığı adres.

Folca Portinari Sokağı 44, 50122 Floransa: Marco Carrera’nın Floransa’da Luisa’dan mektup aldığı bir diğer adres.

Dalmazia Meydanı: Carrera ailesinin Irene’nin çocukluğunda yaşadığı, mutfağında Irene’nin kaza geçirdiği eski evleri.

Conti Caddesi: Marco ve Duccio’nun ithal plaklar aldıkları “Plak Dünyası” dükkanının bulunduğu sokak.

Paris’teki Adresler

67 Rue des Archives, 75003 Paris: Luisa Lattes’in 1998 yılında Marco’dan kartpostal beklediği Postrestant adresi.

21 Rue la Perouse, 75016 Paris: Luisa Lattes’in 2000’li yılların başında Marco ile yazıştığı ev adresi.

23 Rue du Docteur-Blanche, 75016 Paris: Luisa Lattes’in 2018 yılında taşındığı ve Marco’ya son mektubunu yazdığı yeni adresi.

Diğer Yerler

Castagneto Carducci, Bolgheri: Marco Carrera’nın yazlık evinin adresi Fornaci Sokak 117/b, Villa Le Sabine Mevkii, 57022 Castagneto Carducci (LI) olarak belirtilmiştir.

Lyon, Fransa: Marco ve Luisa’nın bekaret yemini ettikleri otel; College Hotel, Numara 5, Saint Paul Meydanı.

Lovanio (Leuven), Belçika: Marco ve Luisa’nın gizlice buluştukları yerlerden biridir.

Chapel Hill, ABD: Giacomo Carrera’nın Marco’nun Google Earth üzerinden izlediği evi.

Analizi Yazarken Yararlandığım Kaynaklar

• Il Bo Live – “Il colibrì, intervista a Sandro Veronesi

  ”: Veronesi burada Marco Carrera’nın “havada asılı durma” halini ve romanın acıyla ilişkisini anlatıyor. Ayrıca Caos calmo ile Sinekkuşu arasındaki farkı anlatmasını kendi ağzından okumak için çok iyi bir kaynak.

• Los Angeles Review of Books: Romanın doğrusal olmayan zaman yapısını neden seçtiğine dair çok iyi bir alıntı var. Veronesi, acının yoğunlaştığı düğüm noktalarının lineer anlatıda “neredeyse katlanılmaz” olacağını, zaman sıçramalarının okuru zihinsel olarak hazırladığını söylüyor.

• Amica röportajı: Strega sonrası yapılmış bir söyleşi; aşk, gelecek, pandemi ve romanın yankısı üzerine.

• The Guardian incelemesi: Romanın aile, yas, aşk ve form çeşitliliğini çok iyi özetliyor; ayrıca Marco’nun ilişkiler ağını güçlü biçimde açıyor.

• Los Angeles Review of Books: kronolojinin kırılması, “survivor” kimliği ve Marco’nun değişime direnmesi üzerine daha analitik.

• Litera Edebiyat: “olduğu yerde kalabilmek için saniyede yetmiş kez kanat çırpmak” metaforunu iyi yakalayan kısa ama işlevsel bir tanıtım.

• Kitabın bir de film uyarlaması var.

• Sandro Veronesi’nin 9 kitabında sadece iki kitabı Türkçeye çevrilmiş. diğer Türkçe okuyabileceğimiz kitabının adı ise XY, Banu Pinter çevirisi ile raflarda ve ben henüz okumadım.

EREN CENDEY, İtalyan Lisesi ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü mezunu bir çevirmen olarak bu zamana kadar 150’den fazla kitap çevirmiş. Ben onu Susanna Tamaro’nun “Yüreğinin Götürdüğü Yere Git” kitabıyla, sonra da Türkiye’yi kasıp kavuran, çoğumuz için spiritüelliğin başlangıcı sayılan Marlo Morgan’ın “Bir Çift Yürek” adlı kitabının çevirmeni olarak tanıdım. 2000’li yılların başında kızı Ege Soley arkadaşım oldu ve onun da vesilesiyle instagramda takip ettikçe hayran kaldım, bu zarif ve sözünü sakınmadan konuşan hanımefendiye, hayattaki varlığına ve duruşuna…

Bir röportajında kütüphanesi olan bir evde, İngiliz Dili ve Edebiyatı eğitimi almış bir annenin, ağırlıklı olarak İngilizce kitap okuyan bir babanın çocuğu olarak büyüdüğünden bahsediyor Eren hanım. ‘Türkçeye bu kadar hakim ve dili bu kadar zarif kullanan bir çevirmen nasıl olunur, tohumları nasıl atılır?’ın bilgisini buradan alıyoruz sanki.

Cendey, geçtiğimiz günlerde İtalyan Büyükelçisi Giorgio Marrapodi tarafından, İtalyan Yıldızı Liyakat Nişanının Şövalyelik rütbesiyle onurlandırdı. Ve bana göre bu ödül sadece üstün başarısı için verilmedi aynı zamanda bir kez daha çevirinin aslında ne kadar önemli olduğunu gösterdi hepimize.

150 den fazla italyanca yapıtı dilimize kazandıran Eren hanımın diğer çevirdiği yazarlar ise Italo Calvino, Cesare Pavese, Valerio Massimo Manfredi, Tiziano Terzani, Alberto Moravia, Dino Buzzati, Elena Ferrante, Marlo Morgan, Daria Bignardi, Margaret Mazzantini, Umberto Eco ve Giancarlo Calligarich.

Eren hanımı instagramda takip etmek isterseniz bu linke tıklayabilirsiniz

Çizme Dergi röportajı için tıklayabilirsiniz.

Mümkün dergi röportajı için tıklayabilirsiniz.

Deniz Yüce Başarır ve Eren Cendey’in enfes Ben Okurum sohbeti için tıklayabilirsiniz

Pandora’nın merakı programına konuk olduğu kayda ulaşmak için tıklayabilirsin

İçsel Bir Yolculuk Hikayesi ile Başbaşayız

Deniz Kadar Derin, Gökyüzü Kadar Hafif kitabına dönecek olursak bu kitap, yazarın kendi hayatındaki en karanlık dönemi nasıl bir “mucizevi yeniden doğuşa” dönüştürdüğünün samimi ve uygulamalı bir anlatımı bana göre . Hepimizi hayatında Gianluca’nınkine bire bir benzemese de, kriz ve uyanış zamanları var Kitap, kendisinin Tayland’da kaptığı dengue ateşi sonrası yaşadığı fiziksel çöküş ve ardından gelen ağır depresyon ile anksiyete sürecini anlatarak başlıyor. Bedenininin iyileşmesine rağmen zihninin “hastalıklı, yaralı ve iltihaplı” kalmasıyla mücadele ederken Budizm ile tanışıyor. Bangkok’ta çaresiz bir anında, bir Budist rahibin gülümsemesiyle karşılaşması hayatını değiştiriyor ve rahip ona Budizm’in amacının insanı daha “iyi” değil, daha “bilge” yapmak olduğunu öğretiyor.

Budizm ile ilgili kaynaklara baktığımızda genellikle yılların budist uygulayıcılarının yazdıkları üzerinden ulaşıyoruz. Bu kadar taze ve samimi bir anlatıma daha önce denk gelmediğim için özellikle çok etkilendim kitabın içeriğinden. Bununla birlikte kitabın akıcılığı, Gianluca’nın hikaye anlatıcılığı ve kelimeleri ustaca kullanması meltemli bir yaz akşamı etkisi yarattı bende.

Kitap boyunca yazar, ısrarla bize mutluluğun dış dünyada (iş, ilişkiler, başarı) değil de, içimizde bir seçim vesilesiyle mümkün olduğunu vurguluyor. Mutluluğun geçici bir duygu olduğunu, asıl hedeflenmesi gerekenin ise daha kalıcı olan “iç huzur” olduğunu savunuyor ve bir sürü hikayeyi de aslında bu hale bağlıyor.

Gotto, Budizm’in temel öğretisi olan “Sekiz Katlı Asil Yol”u modern bir bakış açısıyla bölümlere ayırmış kitapta. Meditasyon, Doğru Görüş, Doğru Düşünce, Doğru Söz, Doğru Eylem, Doğru Geçim, Doğru Çaba ve Doğru Farkındalık.

Kitabın ana mesajlarından biri de Zihnimizin gökyüzü oluşu, düşüncelerimiz ve acılarımız ise geçip giden bulutlarada benzetilmesi. Bu tanımı ilk Pema Chödrön’dan duyduğumdan beri bana çok temas eder. Bu zihnimiz ile istemsiz düşüncelerimiz arasındaki ilişkiyi açıklayan merkezi bir öğretidir aslında. Gökyüzü hiçbir şeyi tutmadığı için hafiftir; bununla birlikte biz de bulutlar değil, gökyüzü olmayı öğrendiğimizde ıstıraptan özgürleşmiş bir hayat yaşamamız mümkün olur.

Bu metafor, kişinin acı ve zihinsel gürültüye bakış açısını değiştirmeyi amaçlar. Budist metinlere baktığımızda, bu metaforu şu şekilde detaylandırabiliriz:

• Zihin Gökyüzüdür: Gökyüzü sizin gerçek doğanızı temsil eder; uçsuz bucaksız, bilge ve hafiftir. Gökyüzünün “hafif” olmasının nedeni, hiçbir şeyi tutmaması, her şeyin sadece içinden geçip gitmesine izin vermesidir. Gökyüzü bilgedir çünkü içinden geçeni serbest bırakmayı bilir.

• Düşünceler Bulutlardır: İstemsiz düşünceler, sürekli hareket eden, gelen ve giden bulutlar gibidir. Gotto, gökyüzünün ev sahipliği yaptığı bulutlardan ibaret olmadığı gibi, sizin de düşüncelerinizden ibaret olmadığınızı vurgular.

• Güneş Dikkattir: Bu metaforda güneş, dikkatinizi temsil eder. Güneşin ısısının suyu buharlaştırıp bulut oluşturması gibi, dikkatinizi veya konsantrasyonunuzu nereye verdiğiniz de hangi duygu “tohumlarının” büyüyüp baskın ve ağır düşüncelere (bulutlara) dönüşeceğini belirler.

Metaforun Temel Dersleri, Özdeşleşmemek, Serbest Bırakmak ve Huzura Dönüştür.

Özdeşleşmemek istenendir ama insanların yaşadığı temel sorunu, kendilerini gökyüzü olarak görmek yerine bulutlarla (öfke, kaygı, üzüntü vb.) özdeşleştirmeleridir.

Serbest Bırakmak ise gökyüzü hiçbir şeyi tutmadığı için hafif oluşuyla mümkün olur; biz de bulutlar gibi olan düşüncelerimize tutunmak yerine, onların mavi gökyüzünde süzülüp gitmesine izin vermeliyiz.

Gotto, bir Buddha kadar huzurlu olabilmek için “Bulut olma. Gökyüzü ol” tavsiyesini verir: Zihni sakinleştirip “özümüze” döndüğümüzde, düşüncelerin fırtınalı veya karanlık olabileceğini ama gökyüzünün arkada her zaman değişmeden ve uçsuz bucaksız kaldığını anlarız.

Gotto’nun iyileşme sürecindeki son dönüm noktası ise Lanzarote adasında gerçekleşiyor. O gece, “mükemmel bir Budist olma” veya “mutlu olma” çabasını bile bırakarak sadece var olmayı ve hayatı tüm zorluklarıyla kabul etmeyi seçiyor. Bu topyekûn kabul ve arzuyu serbest bırakma hali, depresyonun bir daha geri dönmemek üzere kendisini terk etmesini sağlamıştır.

Özetle Gotto, Budizm’i bir din olarak değil; zihni eğiten, acıyı dönüştüren ve kişiyi dış dünyadan bağımsız bir iç huzura (serenlik) ulaştıran bir “psikolojik yöntem” olarak kullanarak iyileşmiştir

Gianluca Gotto’yu tanıyalım mı?

Gianluca Gotto, modern bir göçebe ve yaşam felsefesi yazarı. 1990 Torino doğumlu olan yazar, 20 yaşında Avustralya ve Kanada’ya taşınarak yaşamını radikal şekilde değiştirmiş. Bugün, özellikle Asya’da seyahat ederek yazılarını yazan bir “dijital göçebe”dir. “Mangia Vivi Viaggia” (Ye Yaşa Gez) adlı popüler blogun ve Instagram hesabının kurucusudur.

İlk kitabı Le coordinate della felicità‘nın ardından, Come una notte a Bali ve Succede sempre qualcosa di meraviglioso gibi çok satan romanlar yazmıştır. “Her gün nasıl mutlu olunur” konulu TEDx konuşması İtalyanca dilinde en çok izlenenlerden biridir.

Yazarın bu kitabı yazarken yararlandığı temel kaynaklar (kitabın sonundaki kaynakçadan derlenmiştir) şunlardır:

• Klasik Metinler: Dhammapada (Budizm’in en eski ve temel öğretilerini içeren metin).

• Thich Nhat Hanh: The Miracle of Mindfulness (Zihin farkındalığı üzerine temel bir eser).

• Shunryu Suzuki: Zen Zihni, Başlangıç Zihni (Zen felsefesine giriş için en iyi kaynaklardan biri).

• Mihaly Csikszentmihalyi: Akış: Mutluluk Bilimi (Kitapta bahsedilen “Flow/Akış” hali için bilimsel bir temel sunar).

• Alan Watts: Buddhismo. Religione senza religione (Budizm’i bir din değil, bir yaşam felsefesi olarak anlamak için önemlidir).

Kitap buluşmasında, yazarın neden Budizm’i bir “din” olarak değil de bir “psikolojik yöntem” veya “yaşam felsefesi” olarak tanımladığını anlatışını konuşalım diyorum, sen. ne diyorsun?

Kadın edebiyatının bir başka güçlü ismi olan Vigdis Hjort’un son zamanlarda popüler olan Miras kitabında denk geldiyseniz, Tove Ditlevsen’in adını oradan da hatırlıyor olabilirsiniz.

Ditlevsen Spectator tarafından “duymadığınız en büyük Danimarkalı yazar” olarak övülürken, Guardian ise eserlerini “tamamen, acı verici derecede bağımlılık yapıcı” buldu. Bazıları Elena Ferrante’nin çok satan Neapolitan dörtlüsüyle paralellikler kurdu, Penguin’in editörlerinin bu karşılaştırmayı sezmiş olmalarını takip etmek de eğlenceliydi. Her iki seri de, 1950’lerin Napoli’sinde ya da 1930’ların Kopenhag’ında, işçi sınıfı mahallelerinde büyüyen kitap kurdu kızları, birinci elden gerçekçilik ve parlak öznellikle anlatıyor.

Aslında hayatta olduğu zaman da pek çok öyküsü ve şiiri ile Danimarka’nın ünlü isimlerinden biriydi Ditlevsen. Eserlerinden sadece Kopenhag Üçlemesi dilimize çevrildi ve bu seri ile de Ditlevsen’i en en en derin hâliyle tanıma fırsatını yakalamış olduk. Aslında bu bir insanın böbreğine kadar tanıma oldu bizim için. Bu üçlemeye hayat veren Çocukluk, Gençlik ve Bağımlılık kitapları ile bize hayatının üç farklı evresinden hikayeler sundu Ditlevsen. Hayat yolculuğunda yeniden doğmanın ve bile isteye ölmenin mümkünlüğünü oldukça filtresiz, cengaver, gerçek ve samimi bir dille aktardı.

Tove Ditlevsen, öyle gerçek ve yürekli bir bir dil kullanıyor ki üçlemede sadece onun şartlarındaki Danimarka’yı değil, tüm hayatlarda mümkün olan gerçeklere de temas ediyoruz. Kendisi çok öyle hissetmese de yürekli bir halden, ısrarla hayatın getirdiği her türlü sorunla mücadele edebilmesine serinin bütün kitaplarında tanık oluyoruz. Kadın olmak, anne olmak, eş olmak, siyasi atmosferin kaosunda kendine yer bulabilmek, hayat içerisinde var olabilmek ve kendi hayatını yeniden var edebilmek… Tüm o mücadelelerle dolu hikayelerin ardından peki neden hayatına son veriyor.

“Kahvemi içiyorum ve annem ‘amma sessizsin, bir şey mi oldu yoksa?’ diyor. Keskin bir şekilde söylüyor bunu çünkü ancak ruhum tümüyle onun ruhunda barındığında ve içimde gizli bir köşeyi ondan saklamadığım zaman seviyor beni.”

Bu ve buna benzer, kalbe bir ok gibi saplanan öyle çok cümle var ki kitapta. Ve öyle gerçek ve filtresiz ki anlatımı, sanki 3 bölümde aktardığı yaşamını hem yaşayan olarak hem de dışarıdan gözlemleyen olarak aktarmış ve bunu da yağ gibi akan bir dille yapmış. Anlattıkları hayatına dair detaylar hoşunuza gider ya da gitmez o başka konu ama tüm gerçekleri, zerafetle satırlara aktarabilmek gerçekten çok başka meziyet.

Üçlemenin tüm kitaplarını sevdim ama en sevdiğim kitabı Çocukluk oldu, fakat Bağımlılık’ta da bambaşka bir lezzet buldum. Çocuklukta kısa kısa daha çok anıya yer vermişken diğer iki kitapta anıları daha uzun uzun anlattığını görüyoruz. Benim en zorlandığım kısım, intihar edeceğini, hayatın bir çıkmaza ve zorlanmalara gireceğini bilerek okumaktı tüm üçlemeyi. Çünkü tamam, şimdi burada yırtacak dediğim hiç bir yerde yırtmadığını, bir şekilde tüm yaşadıklarının onu intihara getiren öğeler olduğunu bilmek bu kırılgan, hassas kadının zerafetinden yine de hiç bir şey götürmüyor.

“Çocukluk tabut gibi uzun ve dar, kendi kendine içinden çıkman mümkün değil; üstüne koku gibi siner. Her çocukluğun kendine has bir kokusu vardır. (…) Güneş yanığı gibi, çocukluğumun son parçacıkları şimdi üstümden pul pul dökülüyor ve altından ters, imkansız bir yetişkin beliriyor.”

İlk kitap olan Çocukluk ile Tove Ditlevsen‘in hayatına “merhaba” diyoruz bir nevi. 1917 yılında Kopenhag’da dar gelirli bir mahallede dünyaya gelen Ditlevsen, anne ve babasına, aslında daha çok annesine karşı bir direnişle büyümüş. Ve bu direniş vesilesiyle aktarımları kendi çocukluğumuzda temas ettiğimiz yerlere taşıyor bizi ister istemez. Arka planda hep evin kaosundan kurtulmak için elinden geleni ardına koymadığına hatta bunun için mahallede, kimsenin arkadaşlık yapmasına izin vermediği bir arkadaş edinmesine de tanık oluyoruz. Farklı karakterlere sahip olan arkadaşıyla kurduğu iletişim, ona arkadaşlık olarak görünse de aslında olmadığını çok geç anlayacaktı.

“Garip ve son derece hassas mutluluğumuz, sadece yalnız olduğumuzda yeşerirdi ve annem artık yaşamadığı ve onun hikâyesini gerçekten olduğu gibi anlatabilecek kimse kalmadığından benim için büyük bir değer arz eden o mutluluk, bazı ender, tesadüfi anlar dışında bir daha asla tamamıyla geri dönmedi.”

Ditlevsen’i hayat bağlayanın, önünde umut ışıkları açanın kitapları okumaya ve şiir yazmaya olan bağlılığı olduğuna da çok yerde tanık oluyoruz. Bu tutku sayesinde erken yaşta okumayı da söküyor ama okunacaksa da belirli kitapların okunması gerektiğini savunan babası nedeniyle dar bir çerçevede sıkışıp kalıyor. Buna rağmen kahverengi ve üstünde yıldızlı harflerle “Şiir” yazan defterine onlarca şiir yazan bir gün şair olma hayalleri olan bir kıza evrilecekti ve hayatı bu hayalin çevresinde şekillenmeye başlayacaktı.

Mücadelelerle ve Sürekli Bir Çıkış Yolu Arayarak Geçen “Gençlik”

Kopenhag Üçlemesi‘nin ikinci kitabı Gençlik, Tove Ditlevsen‘in “ne olursa olsun devam edeceğim ve bir sonraki şansın kapısını çalacağım” halini detayıyla anlatıyor. Özellikle Gençlik’te ve hatta bu üç aşamanın tümünde, yani tüm hayatında temel olan şey, yazma özellikle de şiir tutkusu: Erken yaşlardan itibaren dil ve ifadeye tutkuyla bağlı olduğunu her detayda aktarıyor bize ve net bir hedefi olduğunu da… “Bir gün içimden akan tüm kelimeleri yazacağım”. Bu hırsı hiç bitmiyor, onay ve tanınma ile de ilgili halleri sadece yazmakla değil, aynı zamanda bir yazar olarak görülmekle de ilgili ve bunu şu satırlarla sık sık ifade ediyor “Bir gün diğer insanlar bunları bir kitapta okuyacak ve bir kızın şair olabileceğine hayret edecekler.”

Üçlemenin ikinci kitabında bir gençlik romanı okumaktan öteye geçip yine çok gerçekçi bir halden geçinme dertlerine, hayallerin peşinden koşma isteğine, ısrarla aşkın ve paranın kapısını çalma çabalarına, şiirle var olma mücadelesine tanık oluyoruz. İstemediği işlerde çalışırken ve kapısı perde ile kapanan bir odaya sıkışmışken beklediği desteği görememesi, bu desteği öyle ya da böyle yaratma çabasına, olmayacak yerlerde bu desteği aramasına neden oluyor. Çalışırken yeni arkadaşlıklar, yeni aşkların peşinden koşuyor ve ne yapıyor ediyor yazılarını yazmaya devam ediyor ve ilk şiir kitabını bir şekilde çıkartıyor. Ditlevsen’in hayatındaki tek istek yazar, şair olmak olunca her zorluk aşılıyor ve Ditlevsen ilk kitabını beş yüz baskıyla binbir uğraşla ve bir sponsor yardımıyla piyasaya çıkarıyor.

“Arka binanın merdivenine çıkıyorum ve doğduğum bu yerden asla kurtulamayacağım diye korkuya kapılıyorum. Birden hiç sevmiyorum burasını, anılarımın her biri bana karanlık ve hazin geliyor. Burada oturduğum sürece, yalnızlığa ve anonimliğe mahkûmum. Dünya beni insandan saymıyor, ne zaman bir köşesinden tutmayı başarsam, hemen elimden kaçıp gidiyor. İnsanlar ölüyor, üstlerine evler yıkılıyor. Durmadan değişiyor dünya, bir tek çocukluğumun dünyası olduğu gibi duruyor.” (Gençlik – s.28)

Ve Her Şeyi Altüst Eden“Bağımlılık”

Serinin son kitabı Bağımlılık, her şeyin hiç olmadığı kadar yolunda olduğu bi zaman diliminde ile başlıyor . Eşi ile mutlu mesut görünen bir hayatın içerisinde, asıl mutsuzluklar ön plana çıkmaya başlıyor yavaş yavaş ve Ditlevsen mutlu olmadığını fark etmeye başlıyor. Editör ve kendisinden yaşça büyük olan eşinin sayesinde girebildiği ortamlarda kurduğu arkadaşlıklar, başka yollara ışık oluyor. Yeni dostlar, yeni ortamlar ve yeni aşklar getiriyor. Ayrılıklar, hamileliği, öncelikleri, hayatını tamamen kalemiyle kazanmaya başlaması, evi, aşkı, bebeği, arkadaşları ve yazıları ile birlikte harika görünen hayatı nasıl oluyor da onu ölüme kadar götürüyor. Bu kısımlardan burada detaylı bahsetmek istemiyorum çünkü “Bağımlılık” okunurken bu detayların ve sürprizlerin etkisi kitabın şahaneliğini daha da büyütüyor.

Üçüncü ve son kitap, muhtemelen üç kitap arasında en yürek burkan ama aynı zamanda en etkileyen ve iz bırakan . Tove’nin evliliklerini, yazar olarak başarısını ve uyuşturucu ve alkole bağımlı olduğu yılları kitabı okuyanların dünyasına bırakıyorum

Tove Ditlevsen ile tanıştığıma bu seriyi okuduğuma mutlu bir yerdeyim ben. Sık sık “Ne kadar yetenekli bir yazarsın sen Tove” derken buldum kendimi. Bu aslında üç farklı ama harika kitabı okumak ne büyük bir zevkti. Bir süreliğine bambaşka bir dünyaya dalmama vesile oldu. Bu vesileyle üçlemeyi Dancadan çeviren Leyla Tamer’i de anmadan geçemeyeceğim. Çok temiz ve başarılı bir işe imza atmış.

Bu kitabı sevdiyseniz,

Önereceğim bir kitap daha var Behlül Dündar’ın şahane çevirisiyle Claire Keegan’ın Emanet Çocuk kitabı.

Zoom Katılım Linki

Kitabı okuduysanız fark etmişsinizdir siz de Joann Hari, kendi dikkatinin giderek dağıldığını fark ettikten yani kitap okuma, uzun sohbet gibi zihinsel yoğunluk gerektiren etkinlikleri yapmakta zorlandığını fark ettikten sonra dikkat krizine dair bir inceleme başlatıyor ve o sayede bu kadar derli toplu bilgilere ulaşıyoruz.

Şöyle bir temel iddiası var Hari’nin: Dikkat sorunları bireysel bir “zayıflık” ya da “yetmezlik” değil aksine, dışsal ve yapısal faktörlerin etkisiyle ortaya çıkan bir “dikkatin çalınması” durumudur diyor. Kitap boyunca aslında hem “neden odaklanamıyoruz?” sorusu hem de “nasıl geri alabiliriz?” sorusu işleniyor. Üstüne bir de, dikkatimizi nasıl geri alabileceğimiz yanlış ve çalışmayan önerilere de değiniliyor.

“Dikkat eksikliği bir kişisel başarısızlık değil, kolektif bir krizdir.”
“Dünyayı değiştirmek için önce dikkatimizi geri almamız gerekir.”
“Zihin, bir bahçe gibidir. Ne ektiğine ve ne kadar dinlendirdiğine dikkat et.”
“Odaklanmak bir seçim değil, bir ortam meselesidir.”
“Derin düşünme bir kas gibidir; kullanılmazsa zayıflar.”

Dikkatimiz Çökmüyor, Çalınıyor!

Uzun zamandır, çoğumuz kendimizi aynı cümleyle suçluyoruz: “Odaklanamıyorum. Sanki bu sadece kişisel bir kusurmuş gibi. İrade eksikliği, disiplin problemi, biraz daha “çabalamamız” gereken bir meseleymiş gibi. Johann Hari, Stolen Focus TED konuşmasında ve kitapta bu hikâyeyi kökten değiştiriyor:
Sorunun dikkatin bozulması değil, sorunun dikkatin çalınması olduğunu tane tane anlatıyor. Ve bunu anlatırken, dikkat dediğimiz şeyin tek boyutlu olmadığını söylüyor.Bu linke tıklayarak ve ayarlardan Türkçe altyazı seçeneğine tıklayarak Türkçe olarak izleyebilirsiniz konuşmayı.

Johann Hari TED Konuşması

Hari’nin en net iddiası: bunun kişisel başarısızlık değil de tasarlanmış bir durum olduğu. Yani Dikkati çalan yapısal güçler olduğunda ve tüm bunların bir tesadüf olmadığında ısrar ediyor.

Sosyal medya, bildirimler, sonsuz kaydırma… Bunlar kesinlikle nötr araçlar değil. Şöyle bir örnek veriyor Hari: Bir Google mühendisi, her yeni gelen e-posta için titreşimli bildirim fikrini öneriyor. Sonuç? Dünya çapında milyarlarca insan için sürekli mikro kesintiler. Çünkü dikkatimiz, bir iş modeline kurban gidince çoook daha fazla paralar kazanıyor bu büyük şirketler. Ve bu büyük kazanımlardan asla geri adım atıp senin için sağlıksız olanı düzeltmek istemiyorlar.

Her şey hızlı olmalı. Ama arzuladığımız derinlik hızla kesinlikle uyumlu değil. Uykusuzluk, bilgi bombardımanı, çevresel kirlilik, beslenme sorunları, özellikle REM uykusunun azalmasının dikkat ve duygu düzenleme üzerindeki etkilerinin artık net olduğunu biliyoruz. Yani bu yaşadığımız sadece zihinsel değil, bedensel de bir kriz.

Dikkat, bu sistemdeki harcanabilir bir kaynak aslında. Ve belki de en çarpıcı bağlantı: “Dikkatimizi geri alamazsak, büyük krizlerle baş edemeyecek.”oluşumuz.

Ve kitabın en çarpıcı kızımları Hari’nin kendi deneyimini anlattığı kısımlar bana göre. 3 ay boyunca internetsiz, akıllı telefonsuz yaşamayı deniyor. Başta zor geliyor.
Sonra bir şeylerin değiştiğini fark ediyor. “Bir sabah kalktım, gökyüzünün rengini fark ettim.” diye anlatıyor bu değişimi.

Ama hemen ekliyor: Sadece bireysel çözüm yeterli değildir. Çünkü mesele irade değil. Mesele ortamın ne kadar destekleyici olduğu. Hari dikkat kapasitesini “Dikkat, temiz hava ve temiz su gibidir. Korunması gereken bir ortak kaynaktır.” diye tanımlıyor. Ve “Dikkatiniz çökmüş değil. Çalındı.” Ve çalınan bir şey… geri alınabilir diye defalarca belirtiyor kitap boyunca.

Deniz Yüce Başarırı ve Murathan Mungan’ın “Ben Okurum” için bir arya gelip bu kitabı konuştukları podcast dinlemediyseniz kalpten tavsiye ederim.

Çalınan Dikkat 'Ben Okurum' podcast

Tarih Obası YouTube kanalı da bu kitaba güzel detayları ön plana çıkararak değinmiş.

Çalınan Dikkat 'Tarih Obası' Youtube

“ÇALINAN DİKKAT” okuyucuları için tamamlayıcı kitaplar

“Deep Work”Cal Newport: Derin odaklanmayı yeniden kazanmak için pratik stratejiler sunduğu kitabı. “Dikkat kası”nı nasıl güçlendireceğini öğretir.

“Indistractable - Pür Dikkat”Nir Eyal: Hari ne kadar Nir Eyal’in kitabına ‘zalim iyimser’ kavramları öneriyor dese de, dikkat dağıtıcıların nöropsikolojik yapısını anlatması ve davranışsal çözümler sunması açısından okumaya değer buluyorum.

“Digital Minimalism” Cal Newport: Teknolojiyi tamamen bırakmadan sadeleştirmenin yollarını anlatıyor.

“How to Do Nothing” Jenny Odell: Üretkenlik baskısına karşı “yavaşlık ve farkındalık” savunusu yapıyor kitapta. Şiirsel ve politik bir dille anlatımı ben sevdim dilerim siz de seversiniz.

“The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains”Nicholas Carr: İnternet kullanımının beyin nörolojisi üzerindeki etkisini anlatıyor; Hari’nin kitabına bilimsel zemin sağlar.

“Attention Span”Gloria Mark: 20 yıllık araştırmalara dayanan bu kitabında; ortalama dikkat süresinin 75 saniyeye düştüğünü gösteriyor.

16 Aralık’ta klinik psikolog Özge Çivci ile Johann Hari’nin Çalınan Dikkat kitabı üzerine bir araya geliyoruz. Bana kalırsa bu kitap üstüne konuşmayı, tek bir buluşmaya sığdırmak zor; o yüzden bir kaç kez buluşsak mı diye geçiyor içimden, kitabın katmanlarını ve kendi hayatlarımızdaki karşılıklarını ancak yavaş yavaş açarsak konunun hakkını vereceğiz gibi hissediyorum.

16 Aralık akşamı saat 21:00 de Psikolog Özge Çivci ile yapacağımız toplantının bilgileri

Zoom linki

Toplantı Kimliği: 463 991 2689

Parola: notrinos

Bugün, bu kitap sayesinde daha sık duymaya başladığım bir kavramdan bahsetmek istiyorum: “zalim iyimserlik.” Kültür kuramcısı Lauren Berlant bu terimi, “arzuladığımız şeyin bizzat gelişmemizin önünde engel haline gelmesi” olarak tanımlamış. Yani iyi görünen vaade bağlandıkça, aslında daha çok tıkandığımız o durumlar...

“Düşünceni değiştir, her şey düzelir” mi?

San Francisco State University’de yönetim profesörü Ronald Purser, bu kavramı kurumsal dünyadaki “mindfulness” söylemleri üzerinden tartışmaya başlamış: Zihnini düzelt, stresin geçsin… Ne kadar tanıdık, değil mi? Purser’a göre bu söylem, stresin toplumsal/kurumsal sebeplerini görünmez kılıyor; sorunu kişinin kafasına indirgiyor.

Oysa Stanford Business ekolünden Jeffrey Pfeffer, Joel Goh ve Stefanos Zenios’un çalışmalarında stresin başlıca sürücüleri olarak sağlık güvencesizliği, iş güvencesizliği, uzun çalışma saatleri, düşük özerklik/karar katılımı, iş-aile çatışması ve adaletsizlik gibi yapısal etmenler sayılıyor. Bunlar “farklı düşünerek” çözeceğimiz türden konular değil; politika ve işyeri tasarımı gerektiriyor.

Kısacası, “hemen çözülecek” vaadi kulağa iyimser geldiği için çekici; ama zalim de çünkü çözüm, sorunun derinine inmiyor. İnsanlar başarısız olduğunda da suçu acımasızca kendinde arıyor.

Dikkat ekonomisi dediğimiz şey, Bireysel öz-kontrole karşı 1000 teknoloji mühendisine denk geliyor

Hari’nin Çalınan Dikkat kitabında anlattığı gibi bugün dikkatimiz, “ücretsiz” platformların gelir modeliyle doğrudan ilişkili. Tristan Harris ve Center for Humane Technology, bu tasarımların insan dikkatini sistematik biçimde hasat etmek üzerine kurulduğunu; kişisel iradeye sürekli karşı-kuvvet uygulandığını anlatıyor.

Felsefeci James Williams, Stand Out of Our Light’ta bunu özgürlük meselesi olarak çerçeveliyor: Eğer sürekli ikna mimarilerinin içinde yaşıyorsak, “dikkat özgürlüğü” siyasal-etik bir meseleye dönüşür.

Tarihçi-hukukçu Tim Wu ise The Attention Merchants’ta, reklamcılığın yüzyılı aşkın süredir dikkatimizi nasıl metalaştırdığını anlatır. Yani mesele “iradesizliğimiz” değil; arı gibi çalışan dehaların kurduğu bir iş modeli.

Kitaptan aldığım bir örnekte, Johann Hari bir New York Times muhabirinin çok satan bir kitabından bahsetiyor ve yazarın kitapta şöyle dediğini anlatıyor:

“Stres bize dayatılan bir şey değil. Bizim kendi kendimize dayattığımız bir şey. Stres bir duygu. Stres bir dizi düşünce. Stresin eriyip gitmesi için farklı düşünmeyi, uğultu yapan düşüncelerimizi susturmayı öğrenmek yeterli; meditasyon yapmayı öğrenmeniz yeterli; yaşadığınız stresin farkındalığına ulaşamamaktan kaynaklanıyor.”

bu satırları okuduğumda, “olduuuuuu, gözlerim dolduuuuu :)” demekten kendimi alamadım.O kadar çok maruz kalıyoruz ki bu ve benzeri iyimser vaatlerle çınlayan mesajlara. Düşünsenize: Sağlık sigortanız yok, şeker hastasısınız ve insülin almaya paranız yetmiyor; zorba bir patron sizi haftada 60 saat çalışmaya zorluyor; iş arkadaşlarınız birer birer işten çıkarılıyor, sıranın size geleceğini hissediyorsunuz… Bu tür durumlarda yaşanan stres “kendi kendimize dayattığımız bir şey” olamaz — bu apaçık bize dayatılan bir şey.

Zalim iyimserlik nasıl çalışıyor?

• Basitleştirir. Karmaşık, sistem kaynaklı sorunları “3 adımlık çözümler”e indirger.

• Sorumluluğu bireye yıkar. Başarısız olursan “yeterince olumlu düşünemedin” der.

• Duyguları değersizleştirir. “Sadece pozitif kal” baskısı, gerçeği konuşmayı engeller. (Bu noktada “toxic positivity” eleştirileri de bize ışık tutuyor.)

Johann Hari de bu durumu: “Dikkatimizi bizden çalan kuvvetlerle kolektif olarak yüzleşip onları değişime zorlamamız gerekiyor” diyerek açıklıyor. Bu sistemlerin her dayattığını, sorgulamadan kabul etmemeliyiz. Dikkat sorunları hakkında yazılmış kitapların çoğunda sorun bireysel bir arıza gibi sunuluyor ama orada iş başında olan daha derin kuvvetleri herkes anlamalı.

Zalim iyimserliğin bir diğer yönü: Genellikle istisnayı şartları altında ortaya çıkmış bir vaka üzerinden genelleme yapar. İşini yeni kaybetmiş, sevdiği bir yakını ölmüş, önümüzdeki hafta evinden çıkarılma tehlikesiyle yüz yüze olan bir kişi için “bir telefonu kapat, bildirimleri sustur” demek çocuk oyuncağı değildir. Yorgunluktan tükenmiş bir insan için “şu hamburgeri yeme, Facebook’ta geçirdiğin 10 dakikayı fark et” demek gerçek hayat şartlarına göz kapamaktır.

Bütün bunlarla birlikte benim durduğum yerde meditasyon ve bireysel pratiklerin harika yardımcılar olduğunu biliyorum ve deneyimliyorum; ama “zalim iyimserliğe” kapılıp yapısalı görmezsek, insanları başarısızlığa ve suçluluğa iteriz. Sahici iyimserlik, engelleri dürüstçe görüp birlikte kaldırma iradesidir. Peki ne yapacağız? Sahici iyimserlik için iki yönlü çalışan yol haritasını konuşabiliriz ama öncesinde ben size Çalınan Dikkat kitabını okumanızı tavsiye edeceğim.

Bireysel teknoloji hijyeni (olmazsa olmaz gerekli ama yeterli değil): Bildirimleri kapatmak, telefonsuz sabah saatleri, derin çalışma blokları, mindfulness/meditasyon… Hepsi değerli araçlar. Ama bunları yapısal iyileştirmelerle birlikte düşündüğümüzde işe yarar.

Kolektif ve yapısal adımlar düşünmeli ve uygulamalıyız : İşyerinde çalışma saatleri, özerklik ve adaleti ölçen politikalar; sağlık güvencesi ve iş güvencesi. Dijital platformlarda tasarım ve iş modeli değişikliği: manipülatif bildirim döngülerini sınırlayan, “dikkat dostu” varsayılanlar. Okullarda ve kurumlarda dikkat okuryazarlığı: Dikkati sadece “disiplin” değil, ortam tasarımı + alışkanlık bileşimi olarak öğretmek.

Zalim iyimserlik, iyi görünen vaatlerin (pozitif düşün, meditasyon yap, bildirimleri kapat…) yapısal gerçekleri görünmez kılarak bireyi suçladığı bir tuzak haline gelmesi. İyi hissetme araçlarına karşı değiliz; ama kalıcı çözüm için işyeri politikaları, dikkat dostu tasarımlar ve kolektif hareket şart. Sahici iyimserlik, engelleri birlikte kaldırma cesaretidir.

Ve bu yazıyı sana bazı tefekkür soruları bırakarak bitiriyorum. Bir sonraki maile kadar

sevgi ile,

ilkgün

1. “Zalim iyimserlik” kavramını kendi hayatımızda nerelerde görüyoruz? (iş, ilişkiler, kişisel gelişim, ebeveynlik vb.)

2. Sizce farkındalık ve meditasyon hareketi hangi noktada bireysel şifadan kurumsal makyaja dönüşüyor?

3. Johann Hari’nin “dikkatimizin çalındığı” tespiti sizde nasıl bir yankı uyandırıyor — kişisel sorumluluk mu, sistemsel eleştiri mi?

4. Sosyal medya veya teknoloji şirketleri “zalim iyimserliği” nasıl yeniden üretiyor olabilir?

5. Günlük hayatınızda stres veya dikkat dağınıklığına karşı kullandığınız bireysel yöntemler var mı? Hangileri gerçekten işe yarıyor?

6. Sahici iyimserlik sizce neye benzer? Engelleri “birlikte kaldırmak” sizin için ne anlama geliyor?

7. Bu kitabın içeriğini Türkiye’nin veya kendi yaşam koşullarımızın gerçekleriyle nasıl ilişkilendiriyorsunuz?

Ben sevgili Zeynep Erekli sayesinde tanıştım kitapla, ingilizcesini kindle’ıma indirip bir kaç gün içinde elimden bırakmadan okutacak kadar akıcı bir kurgusu vardı.

Yarın akşam 21:00’de Zeynep Erekli ile Miranda July’ın Dört Ayak ÜStünde kitabını konuşacağız.
2 Ekim saat 21:00 de buluşacağımız zoom linki burada 
Zoom ID: 463 991 2689
Şifre: notrinos

Bana göre romanın en belirgin özelliği, tek bir “büyük kırılma” hikayesindense bir çok kırılma anlarına tanık olmamızı sağlaması. Başkarakterin bedensel arzuları, bastırılmış kimlik halleri ve kadınlığın kültürel olarak belirlenmiş sınırları ile karşılaşması, kitabı okuduğum süre boyunca “peki bende neler oluyor?” sorusunu sık sık sormama vesile oldu. ,Miranda July’ın hikayeyi geleneksel anlatı yapılarından uzak tutarak, karakterin zihin akışını, çelişkilerini ve dürtülerini açık bir dille yansıtma şekli de sıra dışı ve büyüleyici geldi bana. July, instagramdan takip ettiğim ve önceki çalışmalarında gördüğümüz üzere baya postmodern, deneysel anlatım tarzına sahip bir yazar, bu kitapta hatta daha da içsel, daha da kırılgan bir şekilde açığa çıkıyor bu tarzı.

Kitap üzerine buluşacağımız Zeynep Erekli’nin, kitabı okumuş, buluşmaya gelen herkesi de sohbete dahil etmek istiyor ve diyor ki: “ buluşmaya gelmeden önce lütfen kitapta altını çizdiğiniz yerlere bir kere daha göz atın ve neden bu kısımların sizi bu kadar etkilediğini düşünmüş olarak gelin" ki karşılıklı sohbet şansımız olsun.”

Canım Zeynep Erekli’yi 2004 yılından beri tanıyorum. O bir golf dergisinden yayın yönetmeniydi, ben de aynı dergiye çeviriler yapıyordum :) Tanıdığımdan beri zihnimi ve kalbimi açan sohbetlerini, yazılarını, paylaşımlarını ilgiyle takip ediyorum. Kendisini daha yakından tanımak isterseniz aşağıya Zeynep’i anlatan bir yazı bıraktım.

Kitabı Zeynep sayesinde okuduktan sonra kim ne diyor kitapla ilgili biraz araştırma yaptım. The Guardian, romanı “radikal bir şefkat ve samimiyet” örneği olarak değerlendirmiş. July’nin karakterinin ahlaki çelişkilerini veya arzularını yargılamadan sunduğunun altını özellikle çizmiş. Yazarın okuma boyunca en büyük armağanı bana göre gerçekliğin ve iç dünyanın belirsiz sınırlarını ustalıkla sorgulayan bir anlatı armağan etmesi.

The Cut, romanı “şehvetli, yaratıcı ve özgürlükçü” olarak nitelendirmiş. July’nin önceki eserlerini de okudum ve ben de diğer herkes gibi bu son kitabının anlatımının ve konusunun daha etkileyici olduğunu ve özellikle kadınların arzularını ve bedenlerini merkeze alma konusundaki cesaretinin dikkat çekici olduğunu düşünüyorum.

Kirkus Reviews ise, romanı Dante’nin “Hayat yolunun ortasında, karanlık bir ormanda buldum kendimi” sözleriyle ilişkilendirerek değerlendirmiş. Orta yaşın içsel kaosunu, yerleşik kimliklerin sarsılışını ve bunun yaratıcı ifadeye dönüşümünü “şaşırtıcı derecede samimi” bir dille ele aldığını da eklemeliyiz.

Hem annesi hem babası da yazar olan Miranda July hakkında konuşmaya zoom buluşmasında devam ederiz fakat eğer kendisi ile ilgili daha fazla bilgiye ulaşmak isterseniz ben substack’ten ve instagramdan takip ediyorum hesaplarını, size de tavsiye ederim. . Bu arada Dört Ayak Üstünde- All Fours, 2024 yılında National Book Award ve Women’s Prize for Fiction adaylıkları aldı. Aynı zamanda Starz kanalı tarafından bir televizyon dizisi olarak uyarlanması planlanıyor. July’nin bu projede yaratıcı danışman olarak yer alacağı da açıkladılar.

Fakat kitap üzerine sohbet edeceğimiz Zeynep Erekli’yi tanımak isterseniz buyurun sizi buraya alalım:

Doğma büyüme Kadıköylü Zeynep Erekli, “ne yaptığı” sorulduğunda hemen bir çırpıda yanıt veremeyenlerden. Ama şurası kesin: Sevdiği, merak ettiği ve izini sürdüğü her şeyi kendine meslek edinebilmiş şanslılardan biri. 2000’lerin başında yayıncılık dünyasına girdi ve uzun süre kültür-sanat ve seyahat dergilerinde editör, yazı işleri müdürü, yayın yönetmeni gibi koltuklarda oturdu. Metin yazarlığı, çevirmenlik, editörlük bir anlamda hayatı oldu. Yazı yazmadığında turizm içeriği üreten çekim ekiplerine rehberlik ediyor, yeri geliyor yapımcı oluyor. İçinde seyahat, arkeoloji, sanat, doğa olan her projede ismine rastlanabilir. Edebiyat, sinema ve tiyatro başta olmak üzere “kurmaca” olan her şeye büyük düşkünlüğü var. Kendini ve hayatı, kurmacalar üzerinden anlamlandırmayı seviyor.

Çocukluğumdan beri kitap okumak, hep hayatımın önceliklerinden biri oldu. Özellikle okuduğum kitaplar hakkında, aklına fikrine hayran olduğum arkadaşlarımla yada o konunun uzmanıyla konuşmaya bayılıyorum. Bu konuşmalar hayatımda daha çok yer kaplasın, bu buluşmalar daha da artsın diye Pandeminin ilk yıllarında organize etmeye başladığım kitap buluşmalarına geri dönüyoruz. Önümüzdeki ayların buluşmalarını aşağıda paylaşıyorum, bakın bakalım çekildiğiniz bir kitap veya konuk var mı?

Önümüzdeki Aylarda Bizi Neler Bekliyor

🍄2 Ekim’de, nispeten yeni ama çıktığı andan itibaren ortalığı sallayan bir kitap buluşması için Zeynep Erekli ile bir araya geliyoruz.Zeynep bana “Hemen elindeki kitabı bırakıp bu kitaba başlıyorsun”dediğinde, kitabın henüz Türkçe baskısı çıkmamıştı . Miranda July’ın All Fours kitabından bahsediyorum.

Zeynep'i tanımak için tıkla

🌻 5 Kasım’da ise Klinik Psikolog Özge Çivci ile Johann Hari’nin Çalınan Dikkat kitabını konuşacağız. Herkesin tüm kitaplarını mutlaka okumalı dediğim bir yazarın satırları arasına, Özge gibi çok güvendiğim bir klinik psikolog ile dalacağımız için çok heyecanlıyım.

Özge'yi tanımak için tıkla

🌼 11 Aralık Perşembe akşamı, Ege Soley ile onun seçtiği ve hayatında güçlü etkisi olan Tove Ditlevsen’in Kopenhag Üçlemesi üzerine konuşacağız. Adını hep duyduğum Tove Ditlevsen’i ilk kez Ege sayesinde okumuş oldum. Danimarkalı, çok genç denebilecek yaşta intihar ederek ölen bu yazarın, büyülü satırlar ile denk gelebildiğim için Ege’ye teşekkür üstüne teşekkür ettim üçlemeyi okurken.

Ege'yi tanımak için tıkla

Ölüm zor bi konu. Kimse ne kendi hayatına, ne yakınınkine uğrasın istemiyor, ama hepimiz son derece ölümlüyken bu ne kadar gerçeklikten uzak bir arzu değil mi? Fakat ısrarla bu arzunun peşinden gidiyoruz, bunu da çok otomatik yapıyoruz. Özellikle kendimizi ölüme karşı korumalarımız belli bir sınırı aşıp takıntı haline geldiğinde , aslında o zamanlarda kendimizi hayata, hayatın gerçeğine karşıda zırhlamış, yaşamdan korumuş oluyoruz. Hayatın kaynakları ile aramıza engeller koyuyoruz. Hayata evet diyemeyen insanlara dönüşüyoruz. Ölümle yüzleşmenin hediyeleri ise saymakla bitmez. Ölüm bize hayatın önemsiz ayrıntılarını bir kenara koyarak hayatımızdaki öncelikleri yeniden düzenlememiz için yakıt sağlıyor. Gerçekten istemediğimiz şeyleri yapma gücümüze sahip çıkabilmemiz için cesaretlendiriyor. Sevdiklerimizle daha derin ilişkiler kurup, hayatın denetlenemez gerçeklerini, değişen mevsimleri, doğanın güzelliğini, yaş almayı daha içtenlikle kabul etmeye davet ediyor.

Bu son aylarda yaşadığımız deneyim, Budist metinlerde geçen anicca (geçicilik) hakkında da çokça düşünmemi sağladı. Kayınvalideme geçişinde eşlik ederken, anicca'yı en temel düzeyde anlamak - Joseph Goldstein'ın dediği gibi, her şeyin sürekli olarak değişmekte olduğunu, hiçbir şeyin bir an öncesiyle aynı kalmadığını - yüksekleri, alçalmaları, hayal kırıklıklarını, aksilikleri ve zaferleri dengede tutmama yardımcı oldu. Ancak daha derine inildiğinde, anicca aynı zamanda dönüşüm ve olasılıklar ile de ilgili. Eğer hiçbir şey kalıcı değilse, tohumlar gölgeli ağaçlara ve bizi besleyen yiyeceklere dönüşecek, soğanlar neşe getiren rengarenk çiçeklere dönüşecek, su buharlaşarak başka bir yerde kurumuş toprağa yağmur olarak düşecek, kış yerini bahara ve yeni yaşamın patlamasına bırakacak. Thich Nhat Hahn, geçicilikten şikayet etmek yerine, "Sıcak ve uzun ömürlü geçicilik hoş geldin" dememiz gerektiğini söylemiş. Geçiciliği bu bakış açısıyla, bir mucize olarak gördüğümüzde, acımız ve üzüntümüz de geçer. Kayınvalidem öldüğü gün geride kalanlar için bambaşka ilişki dinamikleri başladı, ilişkilerimiz ve kendimiz dönüşüm geçirdik ve bu acı deneyim her birimizi hem yumuşattı hem de güçlendirdi. Bu zorlu dönemde ortaya çıkan olasılıklar için minnettarım.

Daha önce hem doğum hem de ölüm doulalığı eğitimi almış olmanın verdiği bir güven hali vardı süreç boyunca üstümde. Fakat ölümle durabilmektense, daha önce defalarca ölüme yüzünü dönmüş ben bu çok yakınıma gelmiş ölümle burun buruna yine de zorlandım. Bu kitaptan aldığım cesaret ile başka bir halden bakıyorum ölüme, daha önceki hallerim için kendimi yargılamamayı seçiyorum. Şu anki gibi ölümü bol bol konuştuğum ve ölüm ile bu kadar rahat olduğum bir yerde değildim o yaşımda. Gerçekten Yalom’un dediği gibi ben de ölümden çaktırmadan ama kendi tarzımda titreyerek korkuyordum o zamanlarda. Şimdi ise her şey daha net, daha destekli ve daha doğal geliyor. Ölümden korkan ortak insanlık hissiyatımızın daha farkında…

İnsanoğlu, tarih boyunca ölüm olgusuyla yüzleşmekten kaçamamışken ben kim oluyordum ki ölümüne kaçıyordum ölümden. Ölüm, yaşamın kaçınılmaz sonu olduğu kadar, aynı zamanda psikolojik ve felsefi anlamda derin bir soruşturmanın da merkezinde değil mi? Irvin D. Yalom’un Güneşe Bakmak: Ölümle Yüzleşmek adlı bu kitabı, bu sorunsalı hem klinik psikoloji hem de varoluşçu felsefe bağlamında ele alarak insanların ölüm korkusuna karşı tutumunu dönüştürme potansiyelini en güzel inceleyen eserlerden biri. Bu kitap, yalnızca ölüm korkusuyla baş etmenin yollarını değil, aynı zamanda bu korkunun bizi daha anlamlı, otantik ve dolu bir yaşam sürmeye nasıl yönlendirebileceğini de gösteriyor aslında.

Kitap, ölüm korkusunun insanın varoluşsal temel bir sorunu olduğunu anlatarak başlıyor. Bu korku doğrudan ifade edilmese bile, anksiyete, panik atak, anlam arayışı ve depresyon gibi birçok psikolojik sorunun altında yatan görünmez bir dinamik olduğunu verdiği bir çok vaka analizinde ve anlatımında da görüyoruz kitap boyunca. Hatta hepimizin ölümden korktuğunu tekrar tekrar okuyoruz kitapta ve buna, her seferinde bu gerçeğe temas etmek okurken çok iyi hissettiriyor. “Yaşasın bir tek ben değilim ölümle derdi olan” bile dedirtiyor. Yalom da, karşısına gelen danışanları üzerinden bize çok kıymetli bir mesaj veriyor bize: ölüm korkusu hepimizde var ve onu bastırmak yerine, yüzleşerek dönüştürebiliriz.

Her anı ölümün tamamen farkında olarak yaşamak kolay da mümkün de değil. Bu güneşe dosdoğru bakmaya benzer diyor Yalom, çok fazla dayanamayız. “Güneşe doğrudan bakmak zordur ama onu tamamen görmezden gelmek de mümkün değildir.” derken, ölümle yüzleşmeyi bu metaforla açıklıyor. İnsan, ölüm farkındalığını taşıyarak yaşamak zorundadır. Ancak bu farkındalık bir felç haline değil, bir yaşam rehberine dönüşebilir. Mesela ölüm geldiğinde aslında yanında hayatı da getirir anlatımı kalbime o nedenle çok derin bir yerden temas etti. Yanında köşesinde hep hayat da var ölümün. Bir eşik , yolda yukarı götüren bir basamak gibi hediyesiyle geliyor, görebilene. Aslında Yalom’un temel tezi : Ölümle yüzleşen kişi, yaşamını daha otantik bir şekilde yaşama kapasitesine ulaşır. Ölüm korkusu bastırıldığında değil, kabul edildiğinde iyileşme başlar.

Geçen aylarda yazdığım bir başka Irvin Yalom Kitabının linkini de bırakıyorum buraya :

'Schopenhauer Tedavisi' Detaylı Analizi

'Schopenhauer Tedavisi'ne Ek öneriler

Senin ölüm ile ilişkin nasıl, hikayelerin neler? duymayı çok isterim.

Sevgi ile,

İlkgün

Aramızda çok uç boyutlarda olmasa da dikkat eksikliği yaşamayan var mı? İlla ADHD tanısı almış olmamız gerekmiyor, bu bilgi bombardımanı yapan dünyada dikkat eksikliği spektrumunun bir yerinde olabiliriz.

Dikkat eksikliği ve odaklanma problemleri ciddi oranda artmış olması artık dünya genelinde göz ardı edilemeyen bir gerçek haline geldi. Yalnızca çocuklarda değil, yetişkinlerde de dikkat eksikliği teşhisi son yıllarda hızla yükseliyor. Araştırmalar da bu artışı doğruluyor; zihinler yorgun, konsantrasyon süremiz kısalmış, zihinsel gürültü hiç olmadığı kadar yüksek.

Örneğin, 2023 yılında yapılan kapsamlı bir meta-analiz, dünya genelinde çocuk ve ergenlerde Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) prevalansının %8 olduğunu ortaya koydu. Bu oran, erkek çocuklarda %10, kız çocuklarda ise %5 olarak belirlendi . Yetişkinlerde de benzer bir eğilim gözlemleniyor. 2023 yılında CDC tarafından yayımlanan bir rapora göre, Amerika Birleşik Devletleri’nde 15,5 milyon yetişkinin (%6) DEHB teşhisi aldığı belirtildi. Bu bireylerin yaklaşık yarısı, teşhisi yetişkinlik döneminde aldı . Bunun yanına tanı almayanları ve spektrumun tanı alacak kadar yoğun tarafında olmayanları eklersek buradan Mars’a liste yaparız.

Peki, ne yapacağız?

Cevap: Kitap okumak.

Çoğumuz kitapları ve okumayı seviyoruz ama bir kitabı bitirmeye dair dikkati ortaya koyamıyoruz. Fakat kitap okumanın sağlıklı bir yaşamın parçası olduğunu hatırlatırım. Ray Bradbury “Kitaplar, bir tür zihinsel jimnastiktir. Okumayı bırakırsan, zihnin zayıflar.”diyor.

Edebi değeri yüksek Rus klasiklerinden başlamamız gerekmiyor. Yeter ki seni içine çekecek bir hikâye yada konu bul. Zihni, Sistemi regüle eden, sinir sistemini yatıştıran en etkili yöntemlerden biri kitap okumaktır. Çocuklara yatmadan önce kitap okumamızın nedeni de onların sinir sistemini rahatlatmasından, melatonin salgılarını artırmasına katkı sağlamasından kaynaklanıyor. Aynı şey biz yetişkinler için de geçerli.

Peki, okumakta zorlanıyorsak ne yapacağız?

Zamanlayıcı kullanacağız.

Eğer dikkatin sık sık dağılıyorsa, önce kendine hatırlat: “Ben şu anda kitap okumak istiyorum?” İçgüdülerin sana yön verecektir.

Ben böyle anlarda telefonumdan bir zamanlayıcı kuruyorum. Genellikle 20 dakika. Kural basit: Zamanlayıcı çalana dek kitapla kal. Ne olursa olsun. Bu sınır, seni gergin tutar—ama bu sağlıklı bir gerginliktir. Çünkü kontrollü stres, odaklanmayı destekler.

20 dakika dolunca ise seçme hakkı senin: “Yeter bu kadar” diyebilir ya da “Biraz daha okumak istiyorum” diyerek bir 20 dakika daha kurabilirsin. Bunu günde üç kez yaparsan, hiç farkına varmadan günde 1 saat kitap okumuş olursun.

Sonuç mu?

Zihinsel berraklık. Daha güçlü odaklanma. Ve hayatın içinde daha uyanık, daha canlı bir sen.

Haruki Murakami bir kitabında “Okuduğum her kitap, yalnızca bilgimi değil, sabrımı ve dikkate olan saygımı da derinleştirdi.” diye bahşediyor. Çok katılıyorum kendisine ben de bir zamanlar dikkatimi fena halde çaldırıp kitaplara sırtımı çevirdiğim aylar yaşamıştım. Sonra dikkatimi geri alma çabamda en çok kitaplar bana yardımcı olmuştu

Konsantrasyonunu geri al. Dikkatini kaptırdıysan, onu geri çağırmanın tam zamanı.

Sevgiyle,

İlkgün

Bu beraber kitap okuma kafasını çok sevdim ben. Elime aldığım kitabı bitirme motivasyonu sağlıyor bana. Geçen ay Irvin Yalom’un ‘Schopenhauer Tedavisi kitabını okumuştuk. Kitap sayesinde Schopenhauer kelimesini doğru yazmayı bile öğrendim :)

Yarın akşam 20:00’de Çağdaş Psikanalitik Kuramlar Dersi öğretmenim Dr. Fatih Dane ile Irvin Yalom'un kitabını konuşacağız.
9 Mayıs saat 20:00 de buluşacağımız zoom linki burada 
Zoom ID: 463 991 2689
Şifre: notrinos

Bu ayın kitabı ise Muriel Barbery’nin “Kirpinin Zerafeti” kitabı. Ben kitabı Ege Soley sayesinde öğrendim ve çok etkilendim o nedenle okumayı bitirip üstüne konuşmak için sabırsızlanıyorum. Şimdiden kitabın ters köşeleri hoşuma gitmeye başladı. Hatta Ege bu kitaba öneri olarak kitaptan uyarlanan “Yaşamaya Değer” filmini önermişti. Kirpinin Zarafeti nasıl dönmüş dolaşmış ve YAşamaya Değer ismini almış o kısmı anlayamadım.

Hayatımda ilk kez bir kitabın önce filmini izledim ve açıkçası kitaba olan ilgimin devam etmesini sağlayan da film oldu. İsterseniz kitapla başlayın veya benim yaptığım gibi önce filmi izleyin sonra kitabı okuyun. Ama ne olur başladıysanız kitabı kenara bırakmayın. Kurmacanın böylesi gerçekten çok hoşunuza gidecek.

Bu kitap iki ana karakterle başlıyor. Renee 54 yaşında bir konsiyerj, yani Fransa'da güzel, gösterişli bir apartmanın kapıcısı. Ve bir de Paloma var, Renee’nin çalıştığı apartmanda yaşayan 12 yaşında bir kız. Her iki karakterin çok benzerlikleri var ve hayata dair tamamen alaycı bir bakışa sahipler. Bunun nedeni çoğunlukla süper, süper zeki olmaları ve etraflarının nispeten ilginç bir şekilde çaresiz durumlarla çevrili olması.

Renee bir bibliyofil. Sanatı seviyor. Felsefeyle ilgileniyor, politikayla ilgileniyor. Sürekli okuyor. Denk gelebileceğiniz en eğitimli insan. Ama “Ben devasa, aptal bir apartman kapıcısıyım” maskesinin altında saklanıyor ve bu sanki kişiliğini koruyor çünkü insanların gerçekte kim olduğunu bilmesini istemiyor, bu da klişelerini kırıyor. Bu yüzden herkesin aptal bir kapıcı olduğuna inanmasına izin veriyor.

Paloma ise nispeten çaresiz çünkü 12 yaşında inanılmaz derecede zeki ama ailesinde buna saygı duymayan insanlarla çevrili. Onların yaptıklarına saygı duymakta zorlanıyor çünkü kendi mevkileri ve zenginlikleriyle o kadar meşguller ki, gerçek yaşamın bu olduğunu düşünüyorlar. Bu yaşadığına akvaryumda yaşama semptomu diyor. Ve eğer büyürse, hayatında peşinden koşması gereken bir sürü yıldız olduğunu düşünmeye başlayacağından ve o zaman bir tür çeyrek yaşam krizi yaşayacağından korkuyor. Ve bu nedenle 13. yaş gününde intihar etmeye karar veriyor. İşte bu küçük günlük kayıtları burada devreye giriyor. Hatta ölürken evini de ateşe vermeye karar vermiş Paloma günlük yazıları yazıyor ve ölürken geride kim olduğuna dair bir iz bırakmak istiyor.

Tüm kitap onların zihninden geçiyor. Düşündüklerini yazıyorlar. Her gördüklerini ve dünyayla nasıl etkileşime girdiklerini paylaşıyorlar, özellikle de Paloma. Rene'nin bölümlerinde biraz daha fazla anlatım var, ancak Paloma kesinlikle sadece günlük halinde yazıyor ve bu nedenle sadece girişinde ne hakkında konuştuğunu sanki ondan duyuyorsunuz. Palomo beşinci katta, Renee ise kapıcı olduğu için birinci katta yaşıyor. Ve biri 54 yaşında, alt sınıftan olan bir kadın ile diğeri 12 yaşında ve çok zengin olan bu iki insanın etkileşime girmesiyle kitaba heyecan geliyor, hayatlarından tamamen memnun olmamalarına rağmen çok benzeyen yollarının kesişmesini izlemek gayet ilginç.

“Canımı sıkan bir şey olduğunda sığınacak bir yer ararım. Uzaklara gitmeye gerek yok; edebi hafızanın diyarına bir yolculuk yeterli olacaktır. Çünkü insan edebiyattan daha asil bir oyalanma, daha eğlenceli bir arkadaşlık, daha keyifli bir büyü nerede bulabilir?”

- Muriel Barbery, Kirpinin Zarafeti

Kitabın yazarı Muriel Barbery ise, 28 mayıs 1969 yılında Fas'ın Casablanca şehrinde dünyaya gelir ve henüz iki aylıkken ailesiyle birlikte Fransa'ya taşınır.
1993 yılında felsefe eğitimini tamamlayan Barbery, 15 yıl boyunca çeşitli lise ve üniversitelerde felsefe dersleri vermiş 2008 yılında ise işinden ayrılıp iki yıl boyunca yaşayacağı Japonya'ya yerleşmiştir.

Kirpinin Zarafeti adlı romanı 30 hafta boyunca Fransa'nın çok satanlar listesinde kalmış ve 50 baskı yapmış. Fransa'nın yanında İtalya, Almanya, İspanya ve Güney Kore gibi pek çok ülkede çok satanlar listesine girmiş.

Mayıs ayı sonunda kitap üzerine konuşacağımız Ege Soley ise benim 2004’ten beri tanıdığım kıymet verdiğim bir arkadaşım. Zaman zaman yollarımız kesişiyor ,zaman zaman da uzaktan izliyoruz birbirimizi. Kaldığımız yerden merakla birbirimizi dinlerken kavuşmalarımızı seviyorum.

Biz tanıştığımız yıllarda Ege üniversite eğitiminin ardından Paris’e gitmişti ve Pascal Mutel’in çiçek butiğinde çalışıyordu. Sonrasında İstanbul’a dönüp kendi adını taşıyan çiçek dükkanını açtı. Egenin aynı zamanda Sakin, Yakın, Başka ve Pazartesi Mektupları adlarında 4 kitabı var. Şimdilerde ise üç yaşındaki oğlu Luka ve kurucusu olduğu kadın topluluğu Mugamag ile ilgileniyor.

“Çok fazla kitap okudum. Yine de, çoğu Otodidakt gibi, onlardan ne kazandığımdan asla tam olarak emin değilim. Bilinmesi gereken her şeyi tek bir bakışta kavrayabildiğimi hissettiğim günler oluyor, sanki görünmez dallar birdenbire hiç yoktan fışkırıyor ve okumalarımın tüm farklı tellerini bir araya getiriyor. Sonra birden anlam kaçıyor, öz buharlaşıyor ve aynı satırları ne kadar sık tekrar okursam okuyayım, her okuyuşumda daha da uzaklaşıyor ve kendimi menüyü okuduğu için midesinin dolu olduğunu sanan yaşlı bir deli gibi görüyorum.”

- Muriel Barbery, Kirpinin Zarafeti

Bu kitap için bir öneri maili göndermeyeceğim. O nedenle iki önerimi de bu mail ile paylaşmış olayım sizinle. Bir tanesi kitaptan uyarlanan yukarıda bahsettiğim filmdi. 2. si ise Ben Okurum podcastinde Deniz Yüce Başarır ve Nermin Yıldırım’ın kitap üzerine sohbeti.

Bu kitaba dair yorumlarınızı çok merak ediyorum.

Kurmacaların dünyasında daha çok buluşabilme dileklerimle,

İlkgün

Umuyorum ki herkes olduğu yerde sağlıklı ve güvendedir. Ülke gündeminin kalp atışlarımızı sık sık hızlandıran gelişmelerini yakından takip ederken, bu yoğun bilgi ve olay akışı içerisinde bize iyi geleni bulabilmenin ve iyi gelene alan açmanın çok kıymetli olduğunu düşünüyorum. İdeolojilerimizden bağımsız olarak hepimizin adaletin sağlanması ve haklı ile haksızın ortaya çıkmasını istediğine de eminim..

Irvin Yalom’um Schopenhauer Tedavisi kitabı okumanız nasıl gidiyor. Tek bir konuya sıkışık kalmamak için kurmacalar ve kitaplar her zaman destek olur bize. En azından bana tiyatroya gitmek, kurmacalar dünyasına teslim olmak, sık sık sinemaya gitmek ve arkadaşlarımla buluşmak çok iyi geliyor.

🙌🏻 9 Mayıs 2025 Günü Saat 21:00’de kitabın detayına ineceğimiz canlı buluşmamızda Çağdaş psikanalitik Kuramlar dersi öğretmenim Fatih Dane kitabı konuşmak ve sorularınız cevaplaak için konuğumuz olacak. Yayına katılma bağlantısını yayın günü mail olarak ileteceğim.

Peki şimdi Nisan ayı boyunca okuduğumuz Shopenhauer Tedavisi kitabına dönelim.

Psikolojiye ve terapist olmaya dair merakım beni tekrar üniversiteye dönmeye ve bu alanda bir uzman olma yolunda ilerlemeye kadar götürdü. Çünkü ilişkilerde büyüdüğümü gerçeğini tüm hücrelerimle biliyorum ve psikoloji de ilişkileri anlamanın ve böyle büyümenin kilit taşını sunuyor bana.

Birbirini tanımayan iki insanı bir odaya giriyor ve birinden diğerinin sorunlarını çözmesini bekliyoruz. Hayatta karşımıza çıkabilecek en ilginç ve doğru buluşmalarda da en işe yarayan deneyimlerden biri değil mi terapi seansları? tanımadığınız birine içinizi dökmek onunla kendinizi ve sorunlarınızı çözmek ve görmezden geldiğiniz bazı gerçekleri kabullenmeyi başarmak hatta bir ilerleme kaydetmek hatta hatta meselenin üstesinden gelmek kişiye büyük büyümeler sağlıyor.

Sopenhauer Tedavisi kitabında bu sihri, hep ilgi duyduğum ama henüz içime sinen grubu bulamadığım için devam ettiremediğim grup terapi seansları üzerinden deneyimliyoruz. Irvin D. Yalom, psikiyatrist kimliğini edebi ustalıkla birleştiren nadir yazarlardan biri. “Schopenhauer Tedavisi”, onun bu eşsiz yaklaşımının önemli bir örneği. Romanda, varoluşçu psikoterapi ile Arthur Schopenhauer’in karamsar felsefesi iç içe geçirilerek, okura insan ruhunun derinliklerine dair hem bilimsel hem de edebi bir keşif sunuluyor.Kitabı konuşurken üç ana konuyu da derinlemesine konuşalım istiyorum. Irvin Yalom ve Arthur Schopenhauer kimdir? Grup Terapisi nedir? Kitapta Yalom sayesinde Schopenhauer’in hayatına yakından bakma fırsatı yakalıyoruz zaten o nedenle Irvin Yalom ile başlamak istiyorum.

Irvin Yalom Kimdir?

Irvin D. Yalom, Stanford Üniversitesi'nde psikiyatri profesörü olan Amerikalı bir varoluşçu psikiyatristtir ve aynı zamanda hem kurgu hem de kurgu dışı eserlerin yazarıdır.

Irvin D. Yalom Washington D.C.’de, I. Dünya Savaşı sonrası, Rusya’dan (Polonya sınırındaki Celtz köyünden) göç eden bir ailenin çocuğu olarak doğmuş. Hayatını şekillendiren en büyük etkilerden bir tanesi ise yoksul, siyahların çoğunlukta yaşadığı bir mahallede, ailesinin bakkal dükkânının üstündeki küçük bir apartman dairesinde büyümesi bana göre. Zorlu sokak yaşamından kitaplara sığındığı ve sık sık bisikletle kütüphaneye gittiği için erken yaşlarda yoğun bir okuma alışkanlığı geliştirmiş. Biyografi kitaplarıyla başlayan okuma tutkusu, onu felsefeye ve edebiyata yönlendirdi. Çok küçük yaşından itibaren roman yazmanın insanın yapabileceği en güzel şey olduğuna inandı. O dönem genç erkekler için sınırlı görülen meslek seçenekleri arasında o, psikiyatriyi seçti, çünkü bu alan ona Tolstoy ve Dostoyevski’nin dünyasına daha yakın geldi.

Yalom, psikoterapide her danışanın farklı bir hikâyeye sahip olduğunu ve bu nedenle her biri için özel bir terapi şekli oluşturulması gerektiğini savunur. Zamanla, bireye özel yaklaşımının, günümüzdeki ekonomik odaklı, kısa süreli ve protokole dayalı terapilerden uzaklaştığını ifade eder.

Yalom’un 2019 yılında ölen ilk eşi Marilyn Yalom da başarılı bir akademisyen ve yazardı. Beraber dört çocukları ve birçok torunları vardır. 2024 yılında yani 92 yaşındayken kendi gibi bir psikolog olan ve aynı zamanda aile dizimi uygulayıcısı da olan Sakino Sternberg Yalom ile evlendi. Sakin On Sunday başlığı altında Youtube’ta konuşmalar yapıyor Sakino’yu ben de meraklı bir okuyucu olarak dinliyorum. Ne yazık ki 2. eşinin Amerika vizesi olmadığı ve Green Card’ı da henüz çıkmadığı için 1 yıldır ayrı ülkelerde yaşıyorlar. 80 lerinin ve 90 larının başındaki bu yeni çifti ayrı ülkelerde ilişki sürdürmesi kalbime dokunuyor. Dilerim en kısa zamanda kavuşurlar.

Arthur Schopenhauer Kimdir?

Schopenhauer’in hayatına dair bir çok detaya kitapta rastlıyoruz. Erken yaşta ölen babası, babası öldükten sonra Goethe ile yakın dostluk kuran bir kitabevi açan ve kendisiyle görüşmeyen annesi ve ilişkilerinin zayıf olduğu kardeşiyle ilgili detaylara akıcı bir dille değiniyor Yalom.

Schopenhauer’un irade, mutluluk ve bireysel kurtuluş üzerine gözlemlerinin yaşama dair temel sorularımıza pratik bir yaklaşım getirebileceğini düşünüyorum.

1788 - 1860 yılları arasında yaşayan Alman filozof Arthur Schopenhauer, kötümser bir filozof olmasıyla ünlüdür. Hıristiyanlığı sevmez; Hinduizm ve Budizm gibi Vedik kültürden türeyen inanç sistemlerine sempati duyar. Bu yüzden odasında Kant büstünün yanı sıra bir de Buda heykeli yer alır. Onun Hint düşüncesine olan ilgisinin kurmaya çalıştığı metafizik sistem ile kökenden ilişkisi vardır.

Schopenhauer’in genç yaşta Immanuel Kant’ın felsefesiyle derin bir ilişki kurduğunu; ancak Kant’ı birebir takip etmek yerine onun epistemolojisini Hindistan ve Uzak Doğu mistisizmiyle harmanladığını kitaptaki aktarıma eklemeliyim. Böylece Batı’nın klasik “akıl rehberliğinde aydınlanma” ideallerini yerle bir ederek daha varoluşsal bir dünya görüşü sundu.

Yaşam Bilgeliği Üzerine Aforizmalar, sistematik bir felsefi metin değil; Schopenhauer’ın hayat ve insan doğasına dair kişisel gözlemlerini, ahlaktan ziyade pragmatik bir temele dayandırarak hazırladığı bir rehber. niteliğinde. Öyle ki, burada Schopenhauer’ı neredeyse bir tür yaşam koçu olarak görebiliriz, tabii onun kadar karamsar bir koç arıyorsanız…

Tolstoy, Schopenhauer için "insanlar arasinda eşi olmayan bir dâhi" diyordu. Richard Wagner'a göre o, "Cennetten gönderilen bir armağandı." Nietzsche, Leipzig'deki ikinci el kitap satan bir dükkândan eski püskü bir Schopenhauer kitabı aldiktan ve kendi ifadesiyle "o dinamik, kederli dâhinin zihni üzerinde çalıştıktan " sonra hayatının bir daha asla aynı olmadığını söylemistir. Schopenhauer, Batı dünyasının entelektüel haritasını sonsuza dek değiştirmiştir. O olmasaydı çok daha zayif birer Freud, Nietzsche, Hardy, Wittgenstein, Beckel, Ibsen ve Conrad'ımız olurdu.

Grup Terapisi de ne ola ki ?

Irvin Yalom’un bu konuda yazdığı çok önemli bir kitabı var. Grup terapisi, benzer sorunlar yaşayan bireylerin bir araya gelerek, profesyonel bir terapist eşliğinde duygu, düşünce ve deneyimlerini paylaştıkları bir psikoterapi yöntemi. Grup terapisi sayesinde, bireyler yalnız olmadıklarını fark edip, sosyal destek bularak, kendi sorunlarına farklı bakış açıları geliştirebiliyorlar.

Genellikle sayısı 5–12 kişi arasında değişen katılımcılarla, seansı yöneten eğitimli bir psikolog veya psikoterapist sayesinde kişisel gelişim, duygusal iyileşme, sosyal becerilerin güçlendirilmesi ve sorunlarla baş etme yollarının öğrenilir. Seanslar haftalık olarak belirli bir süre devam eder (örneğin 8 hafta ya da açık uçlu). ve Grup üyeleri, grup içinde paylaşılanların dışarı taşınmaması konusunda anlaşma yapar.

Grup Terapisinde, depresyon, kaygı bozuklukları, yas süreci, travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), bağımlılıklar, öfke kontrolü, ilişki sorunları, düşük özsaygı ve sosyal çekingenlik gibi konular çalışılabilir ve grup terapisinin faydaları arasında empati kurma becerisini artırmasından, sosyal destek sağlamasından, kendini ifade etme ve dinlenme deneyimini güçlendirmesinden, başkalarının sorunlarını dinleyerek farkındalık kazandırmasından, kendi davranışlarının başkaları üzerindeki etkilerini görme fırsatı sunmasından bahsedebiliriz. Kitapta da bu ve benzeri etkilerini bol bol okumuş olduk.

Kitabın Analizi

Kitabın konusunu ve neden bahsettiğine ve analizine gelecek olursak: Schopenhauer Tedavisi'nde Yalom, bir Schopenhauer klonu olan çağdaş bir filozofun, sanki kendi terapi gruplarından birine girdiğini hayal ediyor kitapta. Yalnız ve geçmişte anlamsız cinsel maceralara bağımlı olan Philip adlı bu hastanın bir felsefi danışman, Schopenhauer'in fikirlerini kullanarak başkalarını iyileştiren bir tür terapist olma umudu var. Irvin Yalom, kendi alter egosu olan terapist Julius kılığında, Philip'i kendi terapi grubuna girmeye ikna edince, bu mesafeli ve duygusuz adam, Julius'u yani Yalom’un kitaptaki karşılığı terapisti çok şaşırtan bir biçimde, kendi (Schopenhauer'in) felsefi fikirleriyle diğer grup üyelerinin ilgisini çekmeye başlar. Kısa süre içinde, çok farklı terapi yaklaşımları kullanan Julius ve Philip, sanki grup üyelerinin kalplerini ve zihinlerini kazanma yarışına girerler.

Bu eseri vesilesiyle Yalom psikoterapi ile felsefe arasındaki diyaloğu kurmaca yoluyla keşfetmek istemiş sanki ve aslında daha önce hiç gerçekleşmemiş ve çok arzuladığı bir karşılaşmayı kendisi ve Schopenhauer’i zihninde konuşturarak mümkün kılmış. Yalom’un bir terapist olasına rağmen kurmacalar konusunda bu kadar iyi olmasının nedeni ise edebiyat Profesörü bir eşi olması, edebiyata ve felsefeye çok düşkün olması ve çocukluğundan beri çok fazla okuyor olması anladığım kadarıyla.

Bu kitap sayesinde daha yakından tanıma şansı yakaladım karamsarlığın ve insansevmezliğin filozofu olan Arthur Schopenhauer’i ve çok merak ettim acaba Yalom'un iyileşmeye yaklaşımı hakkında ne derdi kendisi?

Romanda, kendisine yakın zamanda ölümcül kanser teşhisi konan grup terapisini yöneten bir terapist pozisyonunda olan Julius (Yalom ‘a ses olan karakter) aynı zamanda kendi ölümüyle de yüzleşmektedir:

“Julius yaşam ve ölüme dair vaazları diğer herkes kadar iyi biliyordu. "Doğar doğmaz ölmeye başlarız" diyen Stoacılarla ve "Ben varken ölüm yok, ölüm varken ben yokum. O halde neden korkayım ölümden?" diye alış yürüten Epikuros'la ayni fikirdeydi. Bir hekim ve psikiyatr olarak bu tesellilerin aynısını ölmekte olanların kulaklarına fısıldamıştı”

Peki gerçek bir insanın ölümle yüzleşmesi ne demektir? Sorusunu kitap boyunca sık sık sorduğumu fark ettim. Julius’un her günü dolu dolu ve anlamlı yaşayabilmesi nasıl mümkün olur? Elbette yaşayabilir. Peki bunu nasıl yapabilir? Julius un, ona en çok güç verdiğini hissettiği şey bu grupla yaptığı çalışmadır. Philip için de dönüşüme açılan kapı ve büyük bir imtihandır aslında bu grup. Schopenhauer gibi Philip de kendisini, bağlanmaların hayatın kaçınılmaz acılarını artırdığını ögreten bir terk etme felsefesiyle zırhlandırılmış. Kendine yetmek ve "şu sonu gelmez arzular döngüsünün" dışına çıkmak onun panzehiri olmuş.

Yalom, grup önünde Philip'e şunları söyletir:

"Kişinin bağlandığı ne kadar çok sey varsa hayat o kadar yük haline gelir ve kişi bağlandığı o seylerden ayrıldığında o kadar da acı çeker. Hem Schopenhauer'e hem Budizm'e göre kişi kendisini bağlardan kurtarmalıdır..."

Julius da buna söyle cevap verir:

"Ben bunun tersini düşünüyorum. Bağların, hem de bir sürü bağın varlığı, dolu bir yaşamın vazgeçilmez bir unsurudur ve acı beklentisi nedeniyle bağlanmaktan kaçınmak, ancak yarı hayatta olmanın şaşmaz bir reçetesidir."

Schopenhauer Tedavisinde Yalom, Schopenhauer'in bir psiko-biyografisini aralara serpiştirerek, onun karamsarlığının ve mizantropisinin köklerini bulmaya çalışmış. Schopenhauer yalnız bir hayat yaşamış bir filozoftur . En ünlü meselesinde insanı, yeterince ısınmak ve donmaktan kurtulmak için birbirine sokulan ama sonra dikenleri birbirine batınca ayrılan iki kirpi olarak betimler. Schopenhauer sıcaklığı içten üretmeye ve onu kimseye vermeyip kimseden de almamaya gayret etmiş ve yaşamı sonsuz bir isteme, tatmin, sıkılma ve yeniden isteme döngüsü olarak görmüş. “Arzular durmadan başımıza bela olur ve tatmin edilemez.” İlkesi üzerinden aktarmış tüm düşündüklerini.

Romanda, kompülsif cinsel arzuyla eziyet çeken Philip bir yaşam biçimi olarak Schopenhauer' in çözümünü benimsemesi okuma boyunca merak uyandırdı bende.

"Schopenhauer, irade çarkında sonsuza dek dönmeye mahkûm olduğumuzun farkına varmamı sağladı. Bir şeyi arzularız, onu elde ederiz, kısa bir doygunluk anı yaşarız, onun ardından hemen sıkılma ve hiç şaşmaz bir şekilde bir sonraki 'istiyorum' gelir. Arzuyu tatmin etmek bir çıkış yolu değildir; tamamen çarkın dışına atlamak gerekir. iste Schopenhauer' in yaptığı ve benim yaptığım da bu."

Sonra diğer grup üyelerinden biri Philip'e, çarktan tamamen atlayıp çıkmanın ne anlama geldigini sorar. Bana göre kitabın en can alıcı bölümlerinden biridir bu kısım.

"İstemekten tamamen kaçmak demektir. En derinimizde yatan tabiatimizin tatmin olmaz bir arayış olduğunu, bu çilenin başlangıçtan itibaren içimize programlanmış olduğunu ve kendi doğamızla lanetlenmiş olduğumuzu tamamen kabul etmek demektir. ilk olarak bu illüzyon dünyasının özünde bir hiç olduğunu anlamalı, sonra iradeyi inkâr etmenin bir yolunu bulmaya koyulmalıyız demektir. Tüm büyük sanatçıların yaptığı gibi platonik fikirlerin saf dünyasında yaşamayı amaçlamalıyız. Kimileri sanatla yapar bunu, kimileri dinsel filecilikle. Schopenhauer bunu arzunun dünyasından kaçarak, tarihteki büyük akıllarla yarenlik ederek ve estetik düşünceye dalarak -her sabah bir iki saat flüt çalardı- yaptı. Kişi eylemci olduğu gibi gözlemci de olmalı demektir bu. Doğanın her yerinde var olan, her insanin bireysel varoluşunda tezahür eden ve birey artik fiziksel bir bütünlük olarak var olmadığında o gücü en nihayetinde geri alacak olan yaşam gücünü tanımalıdır.”

Julius bir yandan kendi ölüm korkusunu kabullenmenin bir yolunu bulurken, diğer yandan grup üyelerinin yardımıyla Philip/Schopenhauer'ı, insan ilişkilerinin hayatta anlam için önemi konusunda ikna etmelidir. Üstelik bunu, tarihteki Schopenhauer'e kimsenin yapamadığı bir şeyi yaparak, onun ilgisini çekerek yapmalılardır.

Hem gruptaki karakterler hem Julius ve Philip arasında geçen konuşmalarda ölümlülük, çaresizlik ve yakınlaşmanın zorlukları gibi temalar yer alır ve karakterler Schopenhauer'in bu konulardaki fikirlerini tartışır. Schopenhauer, bir insanın herhangi bir mezarlığa gidip mezar taşlarına eliyle vurarak orada ikamet eden ruhlara bir daha yaşamak isteyip istemediklerini sorması halinde tüm ruhların bunu şiddetle reddedeceğine inanıyordu. Philip cinsel saplantısından Schopenhauer okuyarak kurtulmuş olsa da grubun görevi, romandaki karakterlerden birinin deyişiyle, onu Schopenhauer tedavisinden kurtarmaktır.

Bundan sonra roman, Schopenhauer' ın yaşamı inkâr eden, yaşamın acı çekmek olduğunu savunan felsefesi ile Nietzsche'nin yaşamı olumlayan, Yalom'un kuvvetle desteklediği amor-fati görüşü arasında bir tartışma halini alır. Fakat Yalom aynı zamanda Schopenhauer' ın pek çok yönüne hayrandır ve onun (Nietzsche'yle birlikte) Freud üzerinde büyük bir etkisi olduğunu düşünür.

Philip dünyevi bağlara direnir ama Julius’u örnek alan grup, onu aralarına dâhil etmek için muazzam bir çaba gösterir. Grup, Philip'in insan ilişkilerinin değerini ögrenmesini sağlarken Yalom da terapist okurlarına grup terapisinin nasıl yapılacağını öğretir. Philip sevgisiz bir hayat yaşamıştır ama "Yalom tedavisinde", tam da Julius'un (korkmadığı) ölümüyle grup dağılırken insani, şefkatli bir dokunusun sıcaklığını tecrübe eder. O nedenle kitabın adı aslında çift anlamlı: "Schopenhauer Tedavisi" hem Schopenhauer' in sunduğu tedavi hem de Schopenhauer' ın muhtaç olduğu tedavi anlamına geliyor.

Bu romanın ilk adımları, Nietzsche ve Schopenhauer'un aynı verilerden, insanlık durumuyla ilgili aynı gözlemlerden yola çıktığını Yalom'un fark etmesiyle atılmıştır. Fakat iki filozofun cevapları birbirine zıttır; Nietzsche yaşamı kucaklarken Schopenhauer onu olumsuzlamaktadır. Yalom'a göre bu yol ayrılığının nedeni Schopenhauer'in (Yalom'un romanın içine serpiştirdiği psiko-biyografik bölümlerde keşfettiği) ciddi kişilik bozukluğunda yatmaktadır.

Yalom'un 3 kadın karakterini fazlasıyla karikatürize etmesi açıkçası beni hayli hayal kırıklığına uğrattı. Biri o kadar güzel ki, içsel karakterini inşa edememiş ve güzelliği onu terk ettiği için yoksun. Diğeri, Pam, erkeklere karşı öfkeli ve her etkileşimini öfkesiyle kirletiyor, tesadüfen o da bir entelektüel ve güzel. Üçüncüsü ise rüküş ve kendisini görünmez hissettirdikleri için güzel kadınlara kızgın.

Yalom, Julius'un terapisiyle öfkesinden kurtulmayı başaramayan Pam'in Vipassana meditasyonunu keşfetmesine odaklanıyor. Yalom Pam'i Hindistan'da bir inzivaya gönderiyor. Bu vesileyle Yalom'un hem meditasyon tekniğine hem de Hint halkına karşı önyargılarını okumak da beni hayal kırıklığına uğrattı. Pam, Budist inançları ile meditasyon uygulaması arasındaki etkileşimden hoşlanmıyor. Yalom, Pam'in tekniği reddetmesini sağlıyor ve kitabın ilerleyen bölümlerinde kişinin kendini bağlılıklarından kurtarmasına yönelik Budist yaklaşımı da reddediyor. Kitabın sonlarında Yalom bir karaktere bazı Budistler tarafından benimsenen sevgi dolu nezaket yaklaşımından bahsettiriyor. Bu yaklaşımdan geçerken bahsediliyor ve tartışılmıyor. Bunun kitaba editoryal bir yoruma yanıt olarak eklendiğinden şüpheleniyorum ancak Yalom'un bu kavramı ve insanların sevgi dolu nezaket yoluyla sakinlik ve şifa bulup bulamayacağını keşfetme gündemine uygun değildi anlaşılan.

Kitapta yaşatılan Pam'in öfkesi bana biraz orantısız ve mantıksız geldi. Yalom'un çekici bir üniversite öğretim üyesini alıp onu şehvet ve öfkeyle doldurması beni bu karakterle ilgili çok tatmin etmedi. Acaba Pam Yalom için bir fantezi miydi? diye sormadan edemeyeceğim. Üniversitede kendisini baştan çıkaran hocası, kürtajdan sonra kendisini baştan çıkaran jinekoloğu, kendisi için karısını terk etmeyi reddeden iş arkadaşı/sevgilisi ve baştan çıkarma girişimini reddeden meditasyon inzivasındaki katılımcı gibi pek çok erkeğe bu kadar öfkeli olmasının gerçekçi olmadığını düşünüyorum.

Phillip, Jullius’a onun terapistliğini sevmediği halde neden ondan süper vizyon istediğini anlatıyor iki şeyden bahsediyor birincisi bir gününü anlattıktan sonra Julius’un nasıl bulduğunu sorduğunda “sıkıcı” demesi ikincisi de mezartaşı konusu mezartaşına “seksi severdi yazabilirsin” diye önermesi. “hatta köpeğinin mezartaşı da aynısı olabilir” dye de eklemesi. böylece aynı mezartaşı altında yatabilirsiniz bu iki diyalog çok büyük bir aydınlanma yaratıyor Philip de. Kitabın bu kısmından çok etkilendim çünkü en saha şefkatli bir terapinin kollarına kendimi teslim etmiş biriyim ama fark ettim ki benim yarı şefkatli terapistim de arada böyle çarpıcı sizlerle beni kendime getiriyor. Bazen hemen anlıyorum konuyu bazen anlamam yıllar sürebiliyor.

Irvin Yalom kitapları okumayı seviyorum. Kendisinin terapiye yaklaşımını da seviyorum. O nedenle kitabı elimden bırakamadım. Okumadığım 2 kitabını okumak için de sabırsızlanıyorum. Dilerim 9 Mayıs’ta bu kitabı okumama vesile öğretmenimin de katılacağı zoom buluşmasına kavuşuruz.

Sevgi ile,

ilkgün

Bugün kitabı okuduğumuz bu ikinci pazartesi , kitapla ilişkili olduğunu düşündüğüm ve dilerseniz kitaptan sonra ya da okuma arasına alacağınız bir öneri listesi paylaşmak istiyorum.

🌼28 Nisan Pazartesi günü ise kitabı özetleyerek analiz ettiğim uzun bir mail paylaşacağım.

🌼Kitaba dair online buluşma ise 9 Mayıs Cuma saat 21:00’de Zoom’da olacak. Bu toplantıya bu kitabı okumamıza vesile Çağdaş psikanalitik Kuramları dersi hocam Fatih Dane’yi davet ettim. Kendisine kitaba, karakterlere, Schopenhauer’e, Irvin Yalom’a ve aklınıza gelen başka detaylara dair sorular sorabileceğiz.

Daha önce de belirttiğim gibi kitap kulubü paylaşımlarının tümü Schopenhauer Tedavisi kitabını okuduğumuz sürece herkese ücretsiz olarak ulaşacak fakat bundan sonraki kitaplarda uzun analiz yazısı ve konuklu canlı buluşma kayıtları sadece ödeme yapan üyelere ulaşacak. Aşağıdaki sekme aracılığıyla üye olabilirsiniz👇🏻

Irvin Yalom’a dair Öneriler

• “Bu kitabı çok sevdim bitirir bitirmez Yalom’un benzer bir kitabına geçmek istiyorum.” dersen eğer, benzer bir felsefe ve psikoloji buluşması olan Nietzche Ağladığında’yı çok kalpten tavsiye ederim.

• Kitabı okumak sana “Keşke Yalom’u biraz daha yakından tanısam.” dedirttiyse 2 tane kitap önereceğim. Bir tanesi Deste Yayınevi tarafından çıkan Aslı Perker’ın hazırladığı Irvin Yalom kitabı. Bir diğeri ise Ruhellen Josselson’un Irvin Yalom hayranlığı ile yazdığı ve ustanın hayatını ve eserlerini didik didik ettiği Psikoterapi ve İnsan olmak üzerine kitabı.

• Deniz Yüce Başarır, psikoterapist Gülcan Özer ile Irvin Yalom’un bir başka sevdiğim kitabı Aşkın Celladı’nı konuşmuş Spotify’daki Ben Okurum kanalında. Dinlemeyi sevdiğim iki kadından psikolojiye ve Yalom’a dair detaylar dinlemek hoşuma gitti. Buradan dinleyebilirsin.

• Irvin Yalom’un hayatını ve psikolojiye bakışını anlatan iki ayrı belgesel var. Biri Yalom’s Cure Youtube’ta bu linkten izleyebilirsin. Bir diğeri de Alman Televizyonunun çektiği 2022 yapımı ‘Staring into the sun' Ben bulup izlemeyi çok istedim ama bir türlü bulamadım belki sen bulursun diye linkini bırakıyorum

• Ölüm’e adım adım yaklaşan bir terapistin baş kahraman olduğu bir romanda ölümden bahsetmemek mümkün değil. Irvin Yalom ölüm hakkında açık ve cesurca yazan bir yazar fakat ben size ters köşe başka bir kitap önermek istiyorum. Wolf Erlbuch’un yazdığı Ördek Ölüm ve Lale kitabı pası göğsünde yumuşatarak bir alan ölüme açıyor.

• Oldu ki grup terapisi ilginizi çekti diyeli, Irvin Yalom’un bu konuda yazılmış ve son 50 yıldır ders kitabı olarak okutulan eserine bakmak isteyebilirsin. Kitabın ismi ise Grup Terapisinin Teori ve Pratiği.

  

Schopenhauer’e dair Öneriler

• Destek Yayınları Felsefe serisinden çıkan Fırat Devecioğlu’nun yayıma hazırladığı bu kitap aslında Schopenhauer felsefesine giriş niteliğinde temek bilgileri sağlıyor. Schopenhauer Mutlu Bir Hayat Olanaksızdır; İnsanın Başarabileceği En İyi Şey Kahramanca Bir Hayattır

• Arthut Schopenhauer’in Yaşam BilgeliğiÜzerine Aforizmalar kitabı da öneriler listesinde olmalı.

• The School of Life – Schopenhauer

  • Schopenhauer’ın felsefesine giriş niteliğinde başka bir video. İzle

• Academy of Ideas – Schopenhauer and the Nature of Genius

  • Schopenhauer’ın yaratıcı dahiler üzerine düşünceleri. İzle

• Dilara Pelin Çolak’ın Schopenhauer Felsefesi Youtube Videoları

  • Hiç Doğmasan Daha mı İyi Olurdu? İzle

  • NASIL MUTLU OLUNUR? - Karamsar Schopenhauer'ın Hayat Felsefesi İzle

Önümüzdeki Aylarda Bizi Neler Bekliyor

🪷 Mayıs ayında Ege Soley ile onun seçtiği ve hayatında etkisi olan bir kitap seçtik, ben de ilk kez okuyacağım Muriel Barbery’nin Kirpinin Zarafeti kitabını.

🌼 Haziran Ayında okuyacağımız kitabı önümüzdeki ay paylaşacağım. Final ödevi olarak Fatih hocanın okumayı önerdiği kitabı okuyalım istiyorum. Konuğumuz kim olur bilemiyorum. Zuhurat :)

🍄Temmuz Ayında yepyeni bir kitap okuyacağız. Kitabın henüz Türkçe baskısı çıkmadı ama Mayıs ayı içerisinde kitapçılarda olacak. Miranda July’ın All Fours kitabının buluşmasını ise bu kitabı, okuduğum başka harika romanları ve kurmacaları bana öneren 20 yılı geçkin süredir hayatımda olan Zeynep Erekli ile yapacağız.

🪸Ağustos ayında ise Gianluca Gotto’nun Deniz Kadar Derin Gökyüzü Kadar Hafif kitabını okuyacağız. Konuğumuz ise kitabın çevirmeni Eren Yücesan Cendey olacak.

🌻 Eylül ayında ise Klinik Psikolog Özge Çivci ile Johann Hari’nin Çalınan Dikkat kitabını okuyacağız.

Görüşebilmek dileği ile,

İlkgün

Bu maili aldınız çünkü daha önce ya eğitimlerime katıldınız ya benden Human Design Seansı aldınız ya da paylaşımlarım için mail adresinizi bıraktınız. Başlıktan da anlayacağınız üzere düzenli yaptığımız kitap kulübü buluşmalarına geri dönüyoruz. Bu süreçte çoğunlukla ucu psikolojiye değen kitaplar okuma hayalim var ama yaşayıp göreceğiz.

Nisan ayında okuyacağımız ilk kitabımız aynı zamanda Çağdaş Psikanalitik Teorileri dersinde ödev hazırlayacağım Irvin Yalom’un Schopenhauer Tedavisi kitabı. Bu kitabın buluşması tüm üyelere açık olacak ve bir konuğumuz olmayacak ama bundan sonraki kitap kulüplerinde konuklarımız olsun diye bir niyetim var.

Bu aylık okumaları yıl boyunca devam ettirmek istiyorum. Çünkü bu zamana kadar katılımcı olduğum ve kendi organize ettiğim tüm kitap okumalarının hayatımda çok dönüştüren etkileri oldu. 2020 yılından beri beraber kitaplar okuyoruz ve kitap okumalarına vesilesiyle yolculuklara çıkıyoruz. Hatta kitaplar çeviriyoruz. Hazır ben bazı kitapları derinlemesine didik didik ediyorken, neden bu alışkanlığımızı derli toplu bir platformda ve düzenli buluşmalara taşımayalım? dedim.

Bu ilk kitabımızı okurkenki tüm paylaşımları tüm üyelerimize açacağım ve kitaba ayırdığımız yaklaşık 1 ay boyunca her hafta, kitabı okuma sürecinize destek olacak paylaşımlar yapacağım.

Nisan ayı boyunca okuyacağımız Irvin Yalom'un yazdığı Schopenhauer Tedavisi, kurmacanın, popüler felsefenin ve psikolojinin çok konuşmadığımız ve denk gelmediğimiz bölümü olan grup terapisinin ilginç bir karışımı olarak çıkıyor karşımıza. Şahsen çok uzun olmayan grup terapisi deneyimimle bu alanın her zamandan dikkatimi çektiğini söylemeliyim. Yazarımız Irvin Yalom’un grup terapisi hakkında yazılmış ve son 50 yıldır ders kitabı olarak okutulan bir şaheseri de var.

Bir kaç kitabı dışında bütün kitaplarını okuduğum Yalom bir psikanalist ve yazar. Psikoloji yüksek lisansı ve verdiğim seanslar vesilesi ile kendisinin yıllar önce okuduğum kitaplarına geri dönmüşken, daha önce okumadığım diğer kitaplarına da bu vesileyle fırsat verdim. Hizmet verdiği Varoluşçu psikoloji aynı Geştalt Psikolojisi ve Somatik Deneyimleme gibi çok ilgimi çeken ve öğrendiğim ekollerden biri. Yalom da bu alanın duayenlerinden ve paylaşma konusunda en cömert olanlarından.

Bu ay okuyacağımız kitabında Yalom bu sefer felsefeyi, Arthur Schopenhauer penceresinden kurmacaya dahil ediyor. Kitapta ünlü felsefeci Schopenhauer’dan grup terapisine bir çok konuyu öğrenmek dilerim bana geldiği gibi size de büyüleyici gelir.

Kitabın anlatısının merkezinde, altmışlı yaşlarının ortasında ölümcül kanser teşhisi konmuş bir psikanalist olan Dr. Julius Herzfeld yer alıyor. Yaşayacak bir yılı daha kalan Julius’un hayatını değerlendirmesiyle ve hayatının zirvesini çoktan geçtiğini ama bunun farkına varamasıyla başlıyor kitap. Her zaman en iyi yıllarının henüz gelmediğini düşünmüş biriyken onu amansız yakalaya kanseri hayatının ve çalışmalarını gözden geçirmesine neden oluyor, hastalarına, özellikle de tedaviye yanıt vermeyenlere yardımcı olup olmadığını merak ediyor. Üç yıl boyunca süren özel terapi seanslarında kendisine yardım edemediğini düşündüğü eski hastası Phillip ile on beş yıl sonra iletişime geçiyor ve kitabın kurmaca tarafı böylece örülmeye başlıyor.

Kitapta grup toplantılarından kesitler ve Phillip ile Julius'un ve zaman zaman da diğer üyelerin düşünceleri yer alıyor. Her iki bölümde bir Arthur Schopenhauer'in biyografik bilgileri ve felsefi öğretileri sunuluyor. Kitaptaki bu ilginç ama çok işe yarayan teknik başka yazarlar tarafından da karşınıza çıkmış olabilir. Bazen anlatı bölümülerini okumaya devam edemeyecek kadar yorgun olduğumda bile, sırf grup üyeleri hakkında daha fazla şey okuyabilmek için beni Schopenhauer bölümlerini dikkatle okumaya zorlayacak kadar sürükleyici akıyordu kurmaca kısmı.

Yalom 2004 yılında bu kitap yayınlandığında 80 yaşındaydı. Kitap onun bilgeliğinden, bir terapist olarak deneyiminden ve geniş Felsefe okumalarından yararlanıyor. Bu kitabı yaşlanmayı ve kendi ölümlüğünüzü düşünmeden, başkalarıyla ilişki kurma biçiminizi değerlendirmeden ve hayattaki amacımızı izlemeden okumanın imkansız olduğunu düşünüyorum. Bu tür konular, diğer kitaplarında da gördüğümüz üzere yaşı itibariyle Yalom'un sık sık temas ettiği konular. Schopenhauer'in hayatını ve yalnız varoluşunun nasıl kötümser ve buram buram insansevmezlik kokan yazılarına yol açtığını okumak benim için sıradışıydı (insanlardan iki ayaklılar olarak bahsediyor!). Buna rağmen yazılarından alıntılar okumaktan keyif aldım.

Her birimizin hayattaki rollerimiz hakkında kendimize sorular sormaya başladığımız zamanlar oluyor. Ancak, cevapları her zaman bulamıyoruz. Bu, hayatın oldukça hacimli olması ve bize tüm gerçeği söyleyebileceklerin sayısının çok az olmasıyla açıklanabilir.Bu nedenle, her birimizin kendimiz ve birbirimiz hakkında özgürce konuşabileceğimiz güvenli bir alana sahip olmak isteriz içten içe. Bu tür alanları bulmak kolay olmasa da, hala varlar ve bunlardan biri de “grup psikoterapisi” olarak bilinir.

İnanılmaz bir deneyim olan bir psikoterapi grubunun çalışmalarına katıldığım için şanslıydım. Benim için çok uzun olmayan deneyimim ciddi bir fark yarattı , birden hayatımın grup terapisinden önce ve sonra olmak üzere iki aşamaya ayrıldığını anlatır oldum. Sizin kitabı okuyana kadar grup terapisinin ne olduğu hakkında hiçbir fikriniz olmayabilir. Hiç sorun değil tatlı tatlı anlatıyor Yalom. Haftada bir kez 90 dakika boyunca bir araya gelip ilişki sorunları hakkında konuşmak ve kişinin duyguları hakkında dürüstçe konuşmasını beklemek alışık olmadığımız bir kavram. Bunu yaparken rahat olmak için kesinlikle gruba, terapiste güven ve bu sağlayacak zaman gerekir.

Kitabın iki ayrı baskısı var, biri Kabalcı yayınevinden çıkmış ilk baskısı diğeri de son yıllarda Pegasus Yayınevinden çıkmış baskısı. Denk geldiğinizi ve dilediğinizi alabilirsiniz.

Nisan Ayında Kitap Kulübünü Neler Bekliyor?

🌼16 Nisan Çarşamba günü, kitap hakkında daha detaylı okuyabileceğiniz ve dinleyebileceğiniz detayları paylaşacağım sizinle.

🌼23 Nisan Çarşamba günü Kitap hakkında bir inceleme yazısı paylaşacağım. Bu yazı muhtemelen yüksek lisans dersim için vereceğim ödevin biz ön yazısı olacak.

🌼30 Nisan Çarşamba günü ise 21:00 de kitabın detaylarını ve karakterleri , yazarı konuştuğumuz bir online buluşmamız olacak. interaktif bir konuşma olacağı için dileyenlerin paylaşım yapma şansı olacak.

Bu aya ve ilk kitabımıza özel tüm paylaşımlarım ve buluşmalarımız tüm üyelerimize açık olacak. Daha sonraki ayların okumalarında ise sadece ilk maili tüm üyelere açacağım, sonraki mailleri alabilmek ve buluşmaya katılabilmek için ücretli üye olmak gerekecek.

Kitaplar beni hem çok heyecanlandırıyor, hem de çok başka dünyalara taşırken çok öğretiyor. Kitap Kulübü ile kitap okuma alışkanlığımıza döndüğümüz için çok heyecanlıyım. Dilerim tatmin dolu ve huzurlu bir akışımız olsun.

Sevgi ile,

İlkgün